click here

สติปัฏฐาน (หลวงพ่อจรัญ ฐิตธฺมโม)

การบำเพ็ญจิตภาวนาตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ของ

พระพุทธเจ้าของเรานี้

วิธีปฏิบัติเบื้องต้นต้องยึดแนวหลักสติเป็นตัวสำคัญ

สติปัฏฐาน ๔ มีอยู่ ๔ ข้อ สำหรับผู้ปฏิบัติธรรมใหม่ จงท่อง

ความหมายนี้ไว้ก่อน

ข้อที่ ๑ กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน แปลตามศัพท์ว่า

พิจารณากายในกาย นี้สักแต่ว่ากาย ไม่มีตัวตนบุคคลเราเขา

แต่โดยวิธีปฏิบัติแล้ว

ให้เอาสติ เอาจิตเพ่งดูกาย ยืน เดิน นั่ง นอน เหลียวซ้าย แลขวา

จะคู้แขนเหยียดขาต้องติดตามดู

คือใช้สตินี่เอง ดูร่างกายสังขารของเรา

อันนี้เรารู้ไว้เป็นเบื้องต้นก่อนสำหรับข้อหนึ่ง

ข้อที่ ๒ เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน เวทนาเป็นสภาพที่

ทนอยู่ไม่ได้ บัญชาการไม่ได้ ต้องเป็นตามสภาพนี้

และเป็นไปตามธรรมชาติเหล่านี้

เวทนามีอยู่ ๓ ประการด้วยกัน ได้แก่

สุขเวทนา ทุกขเวทนา และอุเบกขาเวทนา

ทั้งสามประการนี้ จุดมุ่งหมายก็ต้องการจะให้สติ

ไปพิจารณาเวทนานั้น ๆ

เช่น ฝ่ายสุขก็มีทั้งสุขกาย สุขใจ อันนี้เรียกว่า สุขเวทนา

แล้วก็ทุกข์กายทุกข์ใจ หรือจะว่าทุกข์

ทางด้านกายและใจก็ได้ เรียกว่า ทุกขเวทนา

อุเบกขาเวทนา ก็คือไม่สุขไม่ทุกข์

จิตใจมักจะเลื่อนลอยหาที่เกาะไม่ได้

เรียกว่า อุเบกขาเวทนา

วิธีปฏิบัติต้องใช้สติกำหนด คือตั้งสติระลึกไว้

ดีใจก็ให้กำหนด กำหนดอย่างไรหรือ

กำหนดที่ลิ้นปี่ หายใจยาว ๆ

จากจมูกถึงสะดือให้ได้ หายใจขึ้นลงยาว ๆ

กำหนดว่า ดีใจหนอ ดีใจหนอ

ทำไมต้องปฏิบัติ เช่นนี้เล่า เพราะความดีใจและสุขกาย

สุขใจนั้น เดี๋ยวก็ทุกข์อีก

สุขเจือปนด้วยความทุกข์อย่างนี้เพื่อ

ความไม่ประมาทในชีวิตของเรา

จะต้องรู้ล่วงหน้า รู้ปัจจุบันด้วยการกำหนด

จึงต้องกำหนดที่ลิ้นปี่

บางคนบอก กำหนดที่หัวใจ ถูกที่ไหน

หัวใจอยู่ที่ไหน ประการใด

อันนี้ผู้ปฏิบัติยังไม่ต้องรับรู้วิชาการ ทิ้งให้หมด

ปฏิบัติตรงนี้ให้ได้

ลิ้นปี่เป็นขั้วแบตเตอรี่ชาร์ทไฟฟ้าเข้าหม้อทุกคนไปแปรธาตุ

การปฏิบัตินี้ไม่ใช่การวิจัย ไม่ใช่ประเมินผล

แต่เป็นการให้ผุดขึ้นมาเองโดยปกติธรรมดานี่แหละ

ให้มันใสสะอาด รู้จริงรู้จัง รู้ปัจจัตตังเวทิตัพโพ วิญญูหิ

ให้รู้ขึ้นมาเอง

คำว่ารู้เองนี้ทำยาก รู้วิชาการทำง่าย

อ่านหนังสือท่องได้ก็ได้ แต่รู้เองให้ใสสะอาดขึ้นมารู้ยาก

ทำไมจะรู้ได้ง่าย ต้องปฏิบัติขึ้นมา ดีใจ เสียใจ

มีความสุขกายสุขใจ อย่าประมาทเลินเล่อนัก

เราต้องตั้งสติทุกอิริยาบถตามกำหนด

การกำหนดจิตนี้หมายความว่า ให้ตั้งสติ

เป็นวิธีปฏิบัติสัมปชัญญะมีความรู้ตัวอยู่ตลอดปัจจุบัน

อย่างนี้เป็นต้น

อดีตไม่เอา อนาคตไม่เอา ให้เอาปัจจุบันที่มันเกิดขึ้น

ให้ปฏิบัติอย่างนี้

โดยข้อปฏิบัติง่าย ๆ ถ้าเสียใจ มีความทุกข์ใจ

มันอยู่ในข้อนี้ จึงต้องกำหนดที่ลิ้นปี่

เสียใจหนอ ๆ หายใจลึก ๆ ยาว ๆ เสียใจเรื่องอะไร

เป็นการป้อนข้อมูลไว้ให้ถูกต้อง

สตินี่ระลึกได้ หมายถึงตัวแจงงาน

หาเหตุที่มาของทุกข์ ตัวสัมปชัญญะเป็นตัวบอกให้รู้

ให้มีความเข้าใจเรียกว่า ปัญญา

รู้เท่าทันเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นปัจจุบันนั่นเอง

คนเรานี่จึงต้องกำหนดที่เวทนานี้

ปวดเมื่อยเป็นเวทนาทางกาย แต่จิตไปเกาะ

อุปาทานยึดมั่น ก็ปวดใจไปด้วย

เช่น เราเสียใจ ร่างกายไม่ดี สุขภาพไม่ดี

เป็นโรคภัยไข้เจ็บ จิตมันก็เกาะที่เจ็บนั้น

จึงต้องให้กำหนดด้วยความไม่ประมาท

เป็นวิธีฝึกปฏิบัติก็กำหนดเวทนานั้น

ปวดหัวเข่าที่ไหนก็ตาม ต้องตามกำหนด

กำหนดเป็นตัวปฏิบัติ เป็นตัวระลึก

เอาจิตไปสู่จุดนั้น เป็นอุปาทานยึดมั่นก่อน

เพราะเราจะก้าวขึ้นบันไดก็ต้องเกาะยึด

เราจะก้าวต่อไปก็ต้องปล่อย นี่อุปาทาน

ถ้าใหม่ ๆ นี้เรียกว่า สมถะ

สมถะยึดก่อน แล้วปล่อยไปก็เป็นวิปัสสนา เป็นต้น

เราจะทราบความจริงถึงจะเป็นวิปัสสนาขึ้นมาต่อภายหลัง

เพราะฉะนั้น ผู้ปฏิบัติต้องเข้าใจอย่างนี้ ต้องกำหนด

ส่วนใหญ่ไม่กำหนดกัน จึงไม่รู้เรื่องรู้ราวอย่างนี้เป็นต้น

มีความสุขทางไหนก็ตาม เดี๋ยวจะทุกข์อีก

นี่มันแก้ไม่ได้เพราะอย่างนี้

เกิดที่ไหนต้องแก้ที่นั่น ไม่ใช่ไปแก้กันที่อื่น

หาเหตุที่มาของมัน คือ สติ

สติเป็นตัวกำหนด เป็นตัวหาเหตุ เป็นตัวแจงเบี้ย

บอกให้รู้ถึงเหตุผล ตัวสัมปชัญญะรู้ทั่วรู้นอก รู้ใน

นั่นแหละคือตัวปัญญา ความรู้มันเกิดขึ้น

ตัวสมาธิ หมายความว่า จับจุดนั้นให้ได้

เช่น เวทนาปวดเมื่อย เป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติมาก

จึงต้องให้กำหนด

ไม่ใช่ว่ากำหนดแล้วมันจะหายปวดก็หามิได้

ต้องการจะใช้สติไปควบคุมดูจิตที่มันปวด

เพราะปวดนี่เราคอยยึดมัน จิตก็ไปปวดด้วย

เลยก็กลับกลายให้เกิดทุกข์ใจขึ้นมา

เพราะอุปาทานไปยึดขึ้นมาอย่างนี้เป็นต้น

จุดมุ่งหมายก็ต้องการให้เอาสติไปดู ไปควบคุมจิต

ว่ามันปวดมากแค่ไหนประการใด

อุเบกขาเวทนา ไม่สุขไม่ทุกข์ ใจก็ลอยหาที่เกาะไม่ได้

ใจลอยเหม่อมองไปแล้ว เห็นคนเป็นสองคนไป

จึงต้องกำหนดเวทนา กำหนดที่ไหน กำหนดที่ลิ้นปี่

หายใจยาว ๆ ลึก ๆ สบาย ๆ แล้วก็ตั้งสติระลึกก่อน

กำหนดรู้หนอ ๆๆๆ

ถ้าเราสร้างคอมพิวเตอร์ขึ้นมาได้ครบ ป้อนข้อมูลเข้าไป

รู้หนอ ๆ เดี๋ยวสติรวมยึดมั่นในจิต จิตก็แจ่มใส

ความทุกข์นั้นก็จะหายไป

อุเบกขาเวทนา ไม่สุขไม่ทุกข์ ส่วนใหญ่จะประมาทพลาดพลั้ง

จึงต้องกำหนดทุกอิริยาบถดังที่กล่าวนี้

ข้อที่ ๓ จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน

ต้องท่องให้ได้ ทำไมเรียก จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน

ฐานของจิตต้องยึดในฐานทัพนี้

จิตเป็นธรรมชาติที่คิดอ่านอารมณ์

รับรู้อารมณ์ไว้ได้เหมือนเทปบันทึกเสียง จิตเกิดที่ไหน

ผู้พัฒนาจิตต้องรู้ที่เกิดของจิตอีกด้วย

จิตเกิดทางอายตนะ ธาตุอินทรีย์นี่เอง

จะพูดเป็นภาษาไทยให้ชัด ตาเห็นรูปเกิดจิตที่ตา

หูได้ยินเสียงเกิดจิตที่หู จมูกได้กลิ่นเกิดจิตที่จมูก

ลิ้นรับรสเกิดจิตที่ลิ้น กายสัมผัสร้อนหรือหนาว

อ่อนหรือแข็งที่นั่งลงไป เกิดจิตทางกาย

เรียกว่า จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน

วิธีปฏิบัติทำอย่างไร ให้ทำอย่างนี้ ที่มาของจิตรู้แล้วเกิดทางตา

ตาเห็น เห็นอะไรก็ตั้งสติไว้ จับจุดไว้ที่หน้าผาก

อุณาโลมา..... กดปุ่มให้ถูก เหมือนเรากดเครื่องคิดเลข

บวกลบคูณหารมีครบ กดปุ่มให้ถูกแล้วผลลัพธ์จะตีออกมาอย่างนี้

เห็นหนอ ๆ เห็นอะไร เห็นรูป รูปอยู่ที่ไหน

สภาวะรูปนั้นเป็นอย่างไร สภาพผันแปรกลับกลอกหลอกลวงได้

เยื้องย้ายได้ทุกประการ เรียกว่า รูป เป็นเรื่องสมมติ

และเป็นเรื่องทำลายได้

เกิดขึ้น ตั้งอยู่ แปรปรวนดับไป คือรูป ต้องกำหนด

นักปฏิบัติอย่าทิ้งข้อนี้ไม่ได้

ในจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน เป็นธรรมชาติของจิตเกิดที่ตา

เกิดแล้วกำหนด ไม่ใช่ว่าเราแส่ไปหากำหนดข้างนอก

ตาเห็นอะไรก็กำหนดว่า เห็นหนอ

ทำไมต้องกำหนดด้วย

เพราะจิตมันเกิด ตาสัมผัสกับรูปเกิดจิต

ในเมื่อเกิดขึ้นแล้ว เห็นของเหล่านั้น เรายังไม่มีปัญญา

เราชอบไหม ชอบเป็นโลภะ ไม่ชอบเป็นโทสะ

เราไม่ใช้สติเลยกลายเป็นคนโมหะ

รู้ไม่จริง รู้แค่ตาเนื้อ ไม่รู้ตาใน ดูด้วยปัญญาไม่ได้

เลยดูด้วยโมหะ

คนเราจึงได้เลอะเทอะเปรอะเปื้อนไปดังที่กล่าวแล้ว

ต้องใช้สติ

นี่ข้อจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน เป็นธรรมชาติของจิต

ต้องพัฒนาตรงนี้ ต้องกำหนดทุกอาการ ทุกอิริยาบถ

หูได้ยินเสียง หูกับเสียงอย่างไร ไกลแค่ไหนอย่างไร

ไม่ต้องไปประเมินผล ไม่ต้องวิจัย ห้าม!

ห้ามเพราะเหตุใด

เพราะมันเป็นวิปัสสนึกไป นึกขึ้นมาก็วิจัยตามวิชาการ

มันจะไม่ได้ผล เราก็ตั้งสติไว้ที่หู ฟังเสียงหนอ

เราฟังเฉย ๆ ไม่ได้หรือ ทำไมต้องกำหนดด้วย

ถ้าเราไม่กำหนด เราจะขาดสติ

ถ้ากำหนดก็เป็นตัวฝึกสติ ให้มีสติอยู่ที่หู

จะได้รู้ว่าเสียงอะไร เสียงหนอ ๆ

กำหนด เสียง เฉย ๆ ได้ไหม ได้! แต่ไม่ดี

เพราะเหตุใด

หนอ ตัวนี้เป็นการรั้งจิตให้มีสติดี

มีความหมายอย่างนั้น

คำว่าหนอนี้ เป็นภาษาไทย หนอดีมาก

เราจะบอกว่า เสียงหนอ มันรั้งจิตได้ดีมาก

มีสติดีในการฟัง ระลึกหนอว่า เสียงเขาด่า

เสียงเขาว่า หรือเสียงเขาสรรเสริญเยินยอ ประการใด

สัมปชัญญะ ตัวรู้ว่าเสียงนี้ของนาย ก.

เสียงนี้ของ นาง ข. มาพูดเรื่องอะไร

ตัวสติจะแจงเบี้ยหาเหตุที่พูด ทำไมเขาจึงพูดเช่นนั้น

ตัวสัมปชัญญะก็บอกกับเราว่า อ๋อ เขาพูดนี่ เพราะ

อิจฉาเรา เขาด่าเรา มาว่าเรา

สติบอก สัมปชัญญะเป็นตัวคิด ปัญญาก็แสดงออก

คอมพิวเตอร์ตีออกมาว่า เสียงนี้ไร้ประโยชน์

เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ก็วูบดับไปทันทีที่หู

เลยก็ไม่ต่อเนื่องเข้ามาภายในจิต

เราก็ไม่มีการเศร้าหมองใจ เพราะข้อคิดนี้

เพราะฉะนั้นนักปฏิบัติ ต้องกำหนดตรงนี้

ไม่ใช่เดินจงกรม นั่งปฏิบัติ

พองหนอยุบหนอให้ได้ ไม่ใช่ตรงนั้น

ตรงนั้นเป็นตัวสร้างเครื่องคอมพิวเตอร์ให้มีพลังจิต

ในข้อคิดของวิปัสสนาญาณอีกประการหนึ่งต่างหาก

ผู้ปฏิบัติต้องเริ่มต้นด้วยการพิจารณาดูจิต จิตเกิดทางหู

ถ้าเราสร้างเครื่องได้ดีแล้ว ป้อนข้อมูลถูก สร้างระบบถูก

ข้อมูลในจิต คือ อารมณ์ที่เราเก็บเอาไว้นานนักหนาแล้ว

คลี่คลายไม่ออก แฝงไว้ในอารมณ์คือ โลภะ โทสะ โมหะ

ทำให้จิตเศร้าหมองมาช้านาน ไม่ผ่องใสจึงต้องกำหนดอย่างนี้

เสียงหนอ ๆ ไม่ใช่เท่านี้เลยนะ

เสียงเขาด่า ใช่แล้วถ้าเรามีสมาธิดี

สะสมหน่วยกิตสติปัฏฐานสูตรไว้ชัดเจน เสียงหนอ

ก็รู้แล้ว อ๋อเขาด่าเรา ด่าเราตรงไหน มีตัวตนตรงไหนบ้าง

ที่เราจะถูกด่า แล้วเจ็บช้ำน้ำใจเช่นนี้

เราก็ใช้ปัญญานี้เอง

ฟัง อ๋อเขาด่า ด่ามาโดยสมมติว่าด่าเรา คิดว่าอย่างนั้น

แต่เราอยู่ตรงไหน ก็หาตัวเราไม่ได้ ตัวเราไม่มี

อย่างนี้คือ ปัญญา

ไม่มีตัวตน ไม่มีบุคคล แต่เป็นโดยสมมติขึ้นมาที่เขาด่าเท่านั้น

แล้วก็แปรปรวนเปลี่ยนแปลงสภาพของมันแล้วก็หลุดไป

ดับวูบไปที่หู อันนั้นก็หมดสิ้นไป นี้เรียกว่า ตัวปัญญา

นักปฏิบัติต้องกำหนดทุกอิริยาบถในการฝึก

เป็นการดัดนิสัยให้เข้าสู่จุดมุ่งหมายของผู้มีปัญญา

เป็นความเคยชินจากการปฏิบัติธรรม

ส่วนใหญ่พูดอย่างนี้ใครก็ทำได้ ใครก็รู้

แต่ปฏิบัติจริง ๆ ไม่ได้ เพราะไม่เคยกำหนดเลย ปล่อยเลยไปหมด

เข้ามาถึงจิตใจภายในจิต คือ ประตูทั้ง ๖ ช่อง

เข้ามาถึงห้องในที่นอนของเรา จนแต้มจนด้วยเกล้า จนด้วยปัญญา

แก้ไขปัญญาไม่ได้เลย เพราะมันอยู่ในจุดนี้เป็นจุดสำคัญ

แต่ผู้ปฏิบัติธรรมเอาไปทิ้งหมด ไม่เคยปฏิบัติจุดนี้เลย

มีแต่จะจ้องเดินจงกรม จ้องท้องพองหนอยุบหนออย่างเดียว

เป็นไปไม่ได้

ไม่ครบสติปัฏฐาน ๔

ปฏิบัติในข้อจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐานสูตร

ข้อนี้เป็นข้ออินทรีย์หน้าที่การงานที่จะต้องรับผิดชอบตัวเอง

ต้องกำหนดเสียงหนอ ๆ ถ้ากำหนดไม่ทัน

มันเลยเป็นอดีตไปแล้ว เกิดเข้ามาในจิตใจเกิดโทสะ

เกิดโกรธขึ้นมาทันทีทำอย่างไร ไปเสียงหนออีกไม่ได้

ต้องกำหนด ตัวสัมปชัญญะ กำหนดที่ไหน

กำหนดที่ลิ้นปี่

บางทีไปสอนไม่เหมือนกันเสียแล้ว หลับหูหลับตาว่าส่งเดชไป

จะถูกจุดได้อย่างไร กดเครื่องคอมพิวเตอร์ไม่ถูก

กดไม่ถูกจุด แล้วมันจะออกมาอย่างที่เราต้องการไม่ได้ นี้สำคัญ

ผู้ปฏิบัติเน้นในข้อนี้ให้มากต้องกดที่ลิ้นปี่

แต่อรรถาธิบายอย่างไรนั้น จะไม่อธิบายในที่นี้

ขอให้ท่านโง่ไว้ก่อน อย่าไปฉลาด

ตอนปฏิบัติเดี๋ยวจะคิดเอาเอง

เกิดขึ้นมาเดี๋ยวท่านจะได้ของปลอมไปนะ

จะได้ของไม่จริงไปอย่างนี้

กำหนดที่เลยเป็นอดีตแล้ว ต้องกำหนดอยู่อย่างเดียวคือ

รู้หนอ ไว้ก่อน

รู้ว่าเรื่องอะไรก็ยังบอกไม่ได้ ทำไมจะรู้จริง

ทุกสิ่งต้องกำหนดทั้งนั้น

ที่ลิ้นปี่ หายใจยาว ๆ หายใจอย่างไร

ต้องตั้งสติไว้ที่ลิ้นปี่ ดูดลมหายใจจากจมูกถึงสะดือ

แล้วก็ตั้งสติที่ลิ้นปี่ หายใจยาว ๆ รู้หนอ ๆ

เพราะมันเลยไปแล้วเป็น อดีต กำหนดปัจจุบันไม่ได้

ต้องกำหนดตัวรู้ อย่างนี้เป็นต้น

รับรองได้ผลแน่

ข้อที่ ๔ ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

ธรรมในธรรม

หมายความว่า เรามีสติปัญญาจะรู้แยกจิตของเราว่า

คิดเป็นกุศลหรืออกุศล ถูกต้องหรือไม่ถูกต้อง

จะตัดสินอยู่ที่ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน ในข้อที่ ๔ นี้

ข้าพเจ้าทำงานนี้ไปเป็นกุศลหรืออกุศล

เดี๋ยวจะรู้ตัวตนขึ้นมาทันทีที่มีปัญญา

เรียกว่า ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

อาตมาหมายความถึงปฏิบัติการ ไม่ใช่วิชาการ

วิชาการจะไม่อธิบายอย่างนี้

เป็นการปฏิบัติการในธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

ธรรมในธรรม ทำนอกทำใน “ธรรม” กับ “ทำ” มันต่างกัน

ทำไปแล้วเป็นกุศลหรืออกุศล ทั้งทางโลกทางธรรม

มันอยู่ร่วมกันนี่

ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

เรียกว่าทำนอก ทำใน ทำจิต ทำใจ ทำอารมณ์

แสดงออกเป็นกุศลบ้าง อกุศลบ้าง

ส่วนใหญ่เราจะเข้าข้างตัวเอง

เลยคิดว่าตัวเองน่ะคิดถูก ทำถูกแล้ว

ถ้าเรามานั่งเจริญกรรมฐานแก้ไขปัญหา กำหนดรู้หนอ ๆ

คือ ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน เพราะเรายังไม่รู้จริง

รู้หนอ หายใจยาว ๆ รู้หนอ ๆๆ เดี๋ยวรู้เลย

ว่าที่เราทำพลาดผิดเป็นอกุศล ไม่ใช่กุศลมันเป็นอกุศลกรรม

จากการกระทำทางกาย วาจา ใจ

ก็ถ้าแสดงออกเป็นอกุศล

นี่ธรรมานุปัสสนาเชิงปฏิบัติการ ไม่ใช่วิชาการนะ

บางคนบอกหลวงพ่อวัดอัมพวันอธิบายผิดแล้ว

ใช่ มันผิดหลักวิชาการ แต่มันถูกปฏิบัติการ

มันจะรู้ตัวเลยว่า เราทำไปนั่นเป็นกุศล

ผลงานส่งผลคือเป็นบุญ เป็นความสุข

สิ่งนี้ที่ข้าพเจ้าทำเป็นอกุศลกรรม ทำแล้วเกิดความทุกข์

นี่ง่าย ๆ ทางเชิงปฏิบัติการ วิชาการ เขาอธิบายละเอียดกว่านี้

ถ้ามีกิจกรรมทำได้ไม่ยากเลย อยู่ตรงนี้เอง

รู้หนอ! อ๋อ รู้แล้วไปโกรธมันทำไม ไปโกรธรูปนาม

หรือไปโกรธใคร ตัวโกรธอยู่ที่คนโน้นทำให้เราโกรธหรือ

ตัวโกรธไม่ใช่อยู่ที่คนโน้น

อยู่ที่เรา อยู่ที่ไหน อยู่ที่ใจ

อยู่ที่จิตเก็บความโกรธเข้าไว้

ท่านจะมีแต่ความเป็นโทษ มีแต่ความเศร้าหมองใจ

ตลอดเวลา ท่านจะไม่เป็นผู้มีปัญญา เป็นผู้แก้ปัญหาไม่ได้เลย

ก็สร้างปัญหาด้วยโทสะ สร้างปัญหาด้วยผูกเวร

สร้างปัญหาด้วยผูกพยาบาท

น้อยไป! ดูถูกเรา นี่ท่านจะต้องสร้างปัญหาแน่อย่างนี้เป็นต้น

การปฏิบัติเป็นการแก้ปัญหา ไม่ใช่สร้างปัญหาเหมือนอย่างที่ท่านเข้าใจ

และมีปัญญาเห็นอารมณ์เรา ดูอารมณ์จิตของเรา

ดูจิตใจของเราต่างหาก อย่างนี้เป็นต้นสำคัญมาก

บางคนไปสอนกันไม่ถูก โกรธหนอ ๆๆ เอาจิตตั้งตรงไหน

เอาสติไว้ตรงไหน ไปกดไม่ถูก กดเครื่องคอมพิวเตอร์ผิด

มันก็เลยออกมาแบบอย่างนั้นเอง

จะวางจิตไว้ตรงไหน ก็ไม่รู้

นี่สำคัญนะ

เห็นหนอ อย่าลืมนะ ส่งกระแสจิตไว้ที่หน้าผาก

ไม่ใช่หลับตาว่ากันส่ง ถ้าท่านทำดังที่อาตมาแนะแนว

รับรองได้ผลทุกคน

เห็นหนอ ก็ต้องส่งกระแสจิตจากหน้าผากออกไป

เพราะว่าเราจะสังเกตตัวเองได้ทุกคน

ความรู้สึกจะมารวมที่หน้าผากหมด

ภาษาจีนเรียกว่า โหวงเฮ้ง

มันจะมีแสงที่หน้าผากนะ ตอนนี้ไม่อรรถาธิบาย

จิตท่านสูงท่านจะเห็นเองว่า ดูหน้าคน ดูตรงไหน

อย่าลืม

ที่อาตมาพูดหลายครั้ง ยังไม่มีใครตีปัญหาได้เลย

อุณาโลมา....มันเป็นการส่งกระแสจิตได้ดีมาก

ในจุดศูนย์สมาธิ นี่แหละจะเกิดปัญญาได้

สำหรับตัวตนบุคคลปฏิบัติ ไม่ใช่มานั่งเห็นนิมิต

ถามกันไม่พักเลย

หลวงพ่อคะ ฉันมีนิมิตอย่างนี้ ฝันว่าอย่างนี้จะได้แก่อะไร

ไม่ต้องมาถามแล้ว ฝันปลอมก็มี

จิตอุปาทานยึดมั่นก็ฝันได้

ถ้าจิตท่านโกรธ ผูกพยาบาทเก่ง จะฝันร้าย

จะฝันหนีโจร เป็นนิมิตที่เลวร้าย เพราะจิตมันไม่ดี

ถ้าสติดี มีปัญญาดี จะฝันเรื่องจริงได้ ฝันแล้วเป็นเรื่องจริง

ถ้าจิตเก๊ ก็ฝันเก๊ ๆ จิตปลอมก็ฝันปลอมออกมา

อาจารย์สอบอารมณ์บางคนชอบถามว่า

“เห็นอะไรหรือยัง เห็นโน่นเห็นนี่ไหม”

ไม่ต้องไปถามเขาอย่างนั้นนะ

ถามว่ากำหนดหรือเปล่า เวทนาเกิดขึ้นกำหนดอย่างไร

ต้องถามอย่างนี้จะถูกต้องมากกว่า ไม่ต้องถามเห็นอะไร

ไปแนะแนวเขาทำไมอย่างนั้น มีความหมายในการปฏิบัติมาก

วิธีสู้เวทนา

ที่หอประชุม วัดอัมพวัน ๒๘ ส.ค. ๒๕๒๙

(พระครูภาวนาวิสุทธิ์)

อาตมาอาพาธวันนี้ไม่สบายมาก เมื่อวานนี้ไปบรรยายที่

ค่ายจิระประวัตินครสวรรค์ กำลังมีเวทนามาก หมอเขาไม่ให้

ไปหรอก

โยม กำหนดเสียให้ได้ ปวดหนอ ปวดหนอ

เอาเวทนาฝากไว้ก่อน ฝากไว้กับเสาก็ได้นะ

แล้วก็ไปได้ไม่เป็นไรหรอก เอาเวทนาฝากเป็นหรือยัง

ปวดหนอ ปวดหนอเนี่ย

ฝากไว้แล้วก็ไป ทำเป็นไม่รู้ไม่ชี้ ทำเป็นไม่ป่วย

แยกเวทนาออกเป็น สัดส่วนแล้วก็ฝากไว้ซะทำนองนี้

คงจะได้นะ

ปวดหนอ ปวดหนอ หายปวดไหม ตั้งแต่มานั่งที่นี่....

(ปวดหนอ แต่ ไม่หายหนอ เจ้าค่ะ)

ยิ่งปวดหนักใช่ไหม

ยิ่งหนักยิ่งกำหนดหนักเข้าไป ตายก็ให้ตายต้องอย่างนั้น

เดี๋ยวปวดหนอ ปวดหนอ โอไม่หาย เลิกหนอ เลิกหนอ อย่าง

นั้นไหม...

(ยังไม่ถึงขั้นเจ้าค่ะ)

ยังไม่ถึงขั้นเลิกหนอหรือ งั้นก็ไปได้ซี ไปได้...

(เปลี่ยนหนอเจ้าค่ะ)

อ๋อ เปลี่ยนหนอ เออมีเปลี่ยนหนอเหมือนกัน

เดี๋ยวปวดหนอ ปวดหนอ โอ๊ยทนไม่ไหวแล้วหนอ

เปลี่ยน...หนอ เปลี่ยน...หนอ

เปลี่ยน...หนอ งั้นเหรอ เอ้าก็พอไป

พอไปได้ แต่อย่าเปลี่ยนบ่อยนักนะ

เดี๋ยวจะเคย ใหม่ ๆ นี้ได ้ แต่หนักเข้าอย่าเปลี่ยนบ่อยนักนะ เดี๋ยวเคยชิน

เปลี่ยนดี ทีแรกก็เปลี่ยน ๆ ไปก่อน พอ

หนักเข้าตายให้ตายไม่ต้องเปลี่ยน

ทีแรกเปลี่ยนได้ เพราะเราไม่เคยนะ โยมนะ

อุปาทาน นี่เป็นสมถะก่อน

ปวดหนอนี่เป็นสมถะ ไม่ใช่วิปัสสนาจำไว้ให้ได้ ปวดหนอนี่ยึดบัญญัติเป็นอารมณ์

เพราะว่ามี รูป มันจึงมีเวทนา

วัตถุคือรูปนี่เกิดสัมผัส เกิดสังขารปรุงแต่ง

มันจึงปวด ปวดแล้วกำหนด ปวดหนอ ปวดหนอ ยิ่งปวดหนัก

ถ้าเราไม่กำหนดเลยก็ไม่ปวดหรอก แต่

วิธีปฏิบัติต้องกำหนดจะได้รู้ว่าเวทนามันเป็นอย่างไร

นี่ตัวธรรมะอยู่ที่นี่ ตัวธรรมะอยู่ที่ทุกข์ ถ้าไม่ทุกข์จะไม่รู้

อริยสัจ ๔ เอ้าลองดูซิ

ถ้าปฏิบัติเกิดเวทนา-แล้วเลิก

โยมจะไม่รู้จักอริยสัจ ๔ รู้แต่ทุกข์ข้างนอก

ทุกข์ประจำไม่รู้เลยนะ รู้แต่ทุกข์จรนะ จำไว้

จะไม่รู้อริยสัจ ๔ ในภายใน

โยมจะรู้อริยสัจ ๔ ภายนอก รู้แต่ทุกข์จรเข้ามาเท่านั้นเอง

ทุกข์ประจำนี่สำคัญเอาก่อน

ปวดหนอ ปวดหนอ นี่ทุกข์ประจำ

ทุกข์ประจำเลยต้องให้เห็นธรรมะ

ว่า ปวดหนอ ปวดหนอ โอ๊ยจะตายเลย

บางคนนั่งไปทำไปเหลืออีก ๑๕ นาทีจะหนึ่งชั่วโมง

หรืออีก ๕ นาทีจะถึง ๓๐ นาทีที่ตั้งใจไว้

จะตายเลยทุกครั้ง ทุกคนเป็นอย่างนี้แหละ

ถ้านั่ง ๑ ชั่วโมงจำไว้

เหลืออีก ๑๐ นาทีจะแย่ เราไม่ต้องดูนาฬิกา

พอมันจะแย่ เวทนามาเราจะทายได้เลยว่าอีก ๑๐ นาทีถึงชั่วโมง

ไม่เกินแน่นอน อย่างต่ำก็ ๑๕ นาทีถึงชั่วโมงแน่

ลองดูเลยจะตายเลย

เอ้าตายให้ตาย ตายให้ตาย ปวดหนอ ปวดหนอ

โอ้โฮมันทุกข์อย่างนี้เลย พิโธ่เอ๋ยกระดูกจะแตกแล้ว

แล้วที่ก้นทั้งสองนี่ร้อนฉี่เลย เหมือนหนามมาทางก้น

โอ้โฮมันปวดอย่างนี้เองหนอ

ปวดหนอ ปวดหนอ กำหนดไป เป็นไรเป็นกัน

พอใกล้เหลือเวลาอีก ๕ นาทีถึง ๑ ชั่วโมงที่ตั้งสัจจะไว้

จะตายเลยนะลองดู ลองดู ต้องทนฝืนใจ

ธรรมะต้องฝืนใจ

มิฉะนั้นถาดของแม่นุชนาฎสุชาดาลอยเหนือน้ำทำไม

พระพุทธเจ้าท่านก็ยังไม่รู้นะ ว่านี่เราฝึกมาจาก

อาฬารดาบส อุทกดาบส ก็ยังไม่สำเร็จ

ได้แค่ฌานสมาบัติมาตั้งแต่อดีตชาติ

ท่านได้ฌานมาตั้งแต่เป็นพระเวสสันดรนะ

พระพุทธเจ้าของเรานี่ เจ้าชายสิทธัตถะได้ฌานมาตั้งแต่เป็น

พระเวสสันดรนะ ที่อยู่ในป่าหิมพานต์

จะไม่เล่าเรื่องพระเวสสันดรหรอกเดี๋ยววันนี้ไม่จบรายการ

ได้สำเร็จฌานมา พอเป็นกุมารก็ลอยขึ้นไปบนต้นหว้า

เห็นไหมล่ะ สำเร็จมาตั้งแต่ชาติก่อนแล้ว

แต่ยังไม่สำเร็จว่าดับทุกข์ได้อย่างไร

ไม่อยากจะมาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏสงสาร ทำอย่างไร

เพราะยังไม่พบ ยังไม่พบทำอย่างไร เลยทีนี้ก็ทนทุกข์ทรมาน

ทุกขกิริยา ๖ ปี

แล้วทำให้เกิดเทพสังหรณ์ ทำให้ปัญจวัคคีย์หนีไปหมด

ถ้าไม่หนีไปไม่สำเร็จจำไว้

อยู่เป็นกลุ่มมาก ๆ ไม่สำเร็จ

ทำให้เกิดพิณ ๓ สายขึ้นมา ตึงจัด- หย่อนจัด-มัชฌิมาปฏิปทา

ปานกลาง ในธรรมจักรนั้นเอง พระพุทธเจ้าคิดได้

กลับมาฉันอาหาร ทำให้ปัญจวัคคีย์ทั้งห้า

คิดว่าเจ้าชายสิทธัตถะมักมาก...หนีเลย

ดีแล้วอยากจะให้หนีไปตั้งนานแล้ว

เลยพระองค์ก็อยู่องค์เดียว

ก็เสวยพระกระยาหารของแม่นุชนาฎสุชาดา

แม่นุชนาฎสุชาดาเมื่อสมัยก่อนยังไม่มีพระพุทธเจ้า

ก็ต้องไปถือเทวดา ต้องไปไหว้ต้นหมากรากไม้กัน

เหมือนบางคนที่ยังไหว้อยู่จนบัดนี้ ยังถือมาอยู่ ๒,๐๐๐ ปีกว่าแล้ว

ไปไหว้ต้นไม้ แล้วผ้าสวย ๆ นะไปห่มต้นไม้กัน

เดี๋ยวนี้คนยากจนไม่ให้

แหม

ไปห่มต้นไม้ทำไมกัน “แก้บน” เขาบอก

ก็ดีอาตมาเห็นด้วย เอาเถอะไม่เป็นไรหรอกแล้วแต่อัธยาศัย

เลยก็นางสุขาดาก็เห็นเทวดา

บอกแหมมาบนบานศาลกล่าวทุกครั้ง ไม่เคยเจอ

เทวดาเลย

แหม เทวดาสวยมากเลยถวาย แหม เทวดาแน่เลย

ทุกครั้งกินไม่หมดต้องเอากลับบ้านทุกที

แหมวันนี้ฉันซะหมดถาดเลย

แล้วก็เจ้าชายสิทธัตถะจึงขออธิษฐานว่า

ธรรมะบทใดหนอ ที่จะสำเร็จมรรคผลสัมโพธิญาณ ในกาลต่อไปนี้

ขอให้ถาดนี้เป็นปริศนาออกมา ณ บัดนี้

ว่าแล้วก็ลอยถาดออกไปเลย วิ่งขึ้นเหนือน้ำทันทีมีที่ไหน

มีแต่ลอยล่องน้ำ นี่ขึ้นไปเลย ทำให้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เจ้าชายสิทธัตถะของเรานั้นนึกถึง

ต้องฝืนใจ ต้องฝืนใจ ถ้าไม่ฝืน ไม่สำเร็จ

คืนวันนั้นพระพุทธเจ้าก็อธิษฐานจิต ที่ศรีมหาโพธิ์

เอาหญ้ากุสะมาขัดเป็นบัลลังก์

“ข้าพเจ้ายอมตายเลยถ้าไม่สำเร็จมรรคผลสัมโพธิญาณ

ในค่ำคืนวันนี้ข้าพเจ้ายอมตาย”

ได้ธรรมะจากถาดที่ลอยขึ้นเหนือน้ำ ฝืนใจเลย

ตายให้ตาย-ตายให้ตาย-ตายให้ตาย สำเร็จเลย

เลือดเนื้อเหือดแห้งอย่างไรก็ตาม

ข้าพเจ้ายอมตายบนหญ้าสุกะ ณ บัดนี้ ใช่ไหม

เห็นด้วยไหม ต้องฝืนใจนะโยมนะ ต้องฝืนใจ

ไปวัดกระซิบบอกเบา ๆ ฟังเขาสอน

ชีวิตเราที่เกิดมาไม่ถาวร

อย่ามัวนอนหลงเล่นไม่เป็นการ

ไฟสามกอง กองเผาเราเสมอ

อย่าเลินเล่อควรทำกรรมฐาน

ไหน ๆ ชีวิตเราเกิดมาต้องตายทุกคน

ในเมื่อใกล้ตายญาติมิตรบอกให้คิดถึงอรหัง

รู้ได้ดีที่สุด คุณพระพุทธัง

เพราะกำลังเวทนาทุกข์กล้าเอย

นี่เราทำกรรมฐานนั้นเวทนามันสอนเรา

มันแยกออกไป

เวทนาแยกออกไปเป็นสัดส่วนนะ

ขันธ์ ๕ รูปนามเป็นอารมณ์

เวทนาแยกออกไป เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป

ปวดหนักเข้า หนักเข้าแตกเลย มันมีจุดแตกออกมานะโยมนะ

แล้วมันจะหายปวดทันที

อย่างนี้ทีแรกนี่ไม่หายหรอก จะนั่งกี่ชั่วโมง

ทำมากี่ครั้งมันก็ต้องมีหลัก ๔ ประการ

ไม่ใช่ว่าเราสำเร็จแล้วได้โสฬสญาณ

คำว่าสำเร็จวิปัสสนาไม่มี

ทำเรื่อย ๆ ไปเถอะ แต่เราจะไปพูดกับเขาทุกคนไม่ได้นะ

โอ๊ยดิฉันสำเร็จวิปัสสนา สำเร็จกรรมฐาน

เดี๋ยวเขาจะโต้เอานะ

บอกฉันเป็นนักปฏิบัติธรรมะ

แต่ยังไม่สำเร็จ เท่านี้ พูดเท่านี้

เราก็บอกฉันเป็นนักปฏิบัติธรรมะ

แต่ก็เพิ่งเริ่มต้น เราก็ต้องอ่อนน้อมถ่อมตนไปอย่างนี้

ทีนี้ใครจะทำถึงขั้นไหนก็ตาม

ต้องผ่านหลัก ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม ทุกคน

ต้องมีเวทนาทุกคน แต่มีเวทนาแล้ว

เรากำหนดได้ ตั้งสติไว้ให้ได้ไม่เป็นอะไรเลย

และเวลาเจ็บระทวยป่วยไข้จะไม่เสียสติ จะไม่เสียสติเลยนะ

และเราทำวิปัสสนานี่มันมีเวทนาหนักยิ่งกว่าก่อนจะตาย

เวลาก่อนจะตายมันจะหนักเหลือเกิน

เราปวดมากก็กำหนดเข้าโยม

กำหนดหนอ ปวดหนอ ปวดหนอ ปวดหนอ ปวดไป

ตายให้ตายนี่เป็นสมถะ ยึดบัญญัติเป็นอารมณ์

ต้องจำไว้ก่อน

พอกำหนดไป กำหนดไป กำหนดไป แตกพับซ่า ซู่ ซ่า

หายไปเลย เบาตัวเลย พอเบาตัวนั่นแหละคือ

อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา นี่แหละอริยสัจ ๔

ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

แจ้งแก่ใจทันที นี่คือเวทนา

นั่นแหละอริยสัจ ๔ มาเลยทุกข์

หาที่มาได้แล้วคือ สมุทัย

นิโรธแจ้งแก่ใจของข้าพเจ้าแล้วซ่า เป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

นี่เป็นอริยสัจ ๔ นี่ต้องฝืนใจนะโยมนะ

ต้องฝืนใจกันหน่อย

ถ้าพอมีเวทนาเลิกเลย เวทนาเลิกเลย โยมจะไม่พบธรรมะในอริยสัจ ๔

รู้แต่ทุกข์จรข้างนอก คนมาด่ามาว่า ทุกข์อย่างโน้น

ทุกข์อย่างนี้ แต่ทุกข์ประจำไม่รู้นะ

เกิดแก่เจ็บตายนี่นะ

โยมเกิดเวทนา เกิดเสียอกเสียใจ ในตัวในข้างใน

ไม่รู้จริงนะ ต้องรู้ทุกข์ข้างใน นี่อริยสัจ ๔ มาแล้ว

พอเวทนามันหายไปนะโยมนะ

อนิจจังไม่เที่ยงเป็นทุกข์อย่างนี้แหละหนอ

มันไม่เที่ยง มันเป็นทุกข์ นี่แหละทุกขัง

ได้แก่ทุกข์ในอริยสัจ ๔ นะ

เป็นความจริงในอริยสัจ ๔ อนัตตา ปล่อยให้สูญไป

เกิดขึ้นตั้งอยู่ดับไป ไม่มีอะไรเหลืออยู่

ไม่มีรูปไม่มีนามแล้วก็หายไป

ตอนสุดท้ายนี้ คือนิพพานดับสนิท

ไม่ติดขึ้นมาเป็นเรื่องเล็กนะโยมนะ

หลวงพ่อวัดอัมพวันบอกให้ฝืนใจหน่อย ฝืนใจหน่อย

เพราะธรรมะต้องฝืนใจ ถึงจะเห็นธรรมะเหมือนถาดลอยขึ้น

เหนือน้ำนะโยมนะ

ท่านบอกให้ฝืนใจหน่อย

โอ๊ยวันนี้ก็เหนื่อยมากนะ ทำงานมา มาก็ฝืนใจไม่พอก็ได้

เอาไว้ฝืนใจพรุ่งนี้ ต่อไปก็ได้ ทั้ง ๒ อย่างให้ฝืนใจหน่อย

เมื่อก่อนอาตมานั่งอย่างนี้ไม่ได้ ที่คอหักไปไม่ปวดเลยเห็นไหม

คอหักไม่ปวดไม่เจ็บ สบายมากเพราะเรารู้เวทนา สบายมากเลย

และที่พูดเมื่อวันก่อนหายใจทางสะดือได้

พองหนอยุบหนอ หายใจได้นะ ถ้าใครไม่เชื่อลองบิดคอหักดู

ต้องหายใจได้

แต่ต้องฝึกเสียก่อนนะ เดี๋ยวไม่ฝึกแล้วคอหักตายเลย

ตายเลยนะ ต้องฝึกก่อน หายใจทางสะดือได้จริง ๆ

เข้านิโรธนี่หายใจทางเส้นโลหิต ถ่ายอากาศได้

ไม่งั้นอยู่ไม่ได้ อยู่ไม่ได้หรอก

อยู่ตามเส้นโลหิตนี่ อากาศถ่ายเทได้เลยนะ

ถ้าออกซิเจนคาร์บอนไดออกไซด์ทั้งหมด

ร่างกายสังขารเรานี่ทั้งหมดนะ

มันไม่ได้ถ่ายทางทวารหนักอย่างเดียวหรอก

เราเข้าใจว่าถ่ายออกช่องเดียว ไม่ใช่ช่องเดียว

มันทุกเส้นขุมขนเลยนะ ที่เราอยู่ได้ ทุกวันนี้น่ะ

ดูในสติปัฏฐาน ๔ ให้ครบจะพบอย่างแน่นอน

โยมขอให้ฝืนใจต่อไปนะจ๊ะ

ถ้ามันปวดเป็นตายร้ายดีอย่างไร กำหนดซะ

พอกำหนดแล้ววิปัสสนามาเลย

แตกพรึบ มันก็ซ่าไป เป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

นั่นแหละตัววิปัสสนา เห็นชัดขึ้นมาแล้ว

ขั้นแรกนี่ต้องสมถะก่อน เพราะฉะนั้นเขาถึงเรียกว่า

สมถกรรมฐาน

วิปัสสนากรรมฐานทางสายเอกสายเดียวเท่านั้น

ที่จะพ้นทุกข์ และพบกฎแห่งกรรม

ถ้ามโนมยิทธิ หรือเจริญอานาปานสติ

ไม่ได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ จะไม่พบกฎแห่งกรรม

และจะไม่สามารถจะรู้กรรมที่ตนทำไว้อย่างแน่นอน

สติตัวเดียวนี้มันถอยหลังได้ รู้ครั้งอดีตชาติที่ผ่านมาได้เลย

เพราะเราสงบแล้ว สตินี่สำคัญมาก

สัมปชัญญะรู้ตัวได้ถอยหลังไปได้เลย

แต่วิธีปฏิบัติต้อง ปัจจุบัน

ปัจจุบัน อดีต ไม่มารื้อฟื้น เรื่องของคนอื่นไม่คิด

กิจที่ชอบ...ทำ อนาคตอย่าจับมั่นคั้นให้มันตาย

จะผิดหวังเสียใจตลอดชีวิต

เอาปัจจุบัน ปัจจุบัน ปัจจุบัน

พอนั่งเข้าหน่อย เอ! ที่บ้านเป็นอย่างไร

อ๋อ เรื่องโน้นเป็นอย่างนี้ เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น

เขาไม่ให้กำหนดอย่างนั้น

เอาแต่ปัจจุบันที่เราจะมีเรื่องอะไรเกิดขึ้นมานี่

ก็สรุปได้ว่าสติตัวเดียวเท่านั้น

เป็นพฤติกรรมแสดงออกทางจิตใจของเรา

ถ้าเราไม่พอใจใคร

มันออกทางใจเราแล้วเป็น พฤติกรรม เป็นตัวธรรมะ

และทำให้ใจเราไม่สบายนะ แน่นอนที่สุด

แผ่เมตตาก็ไม่ออกด้วย หดหมดเลย

หมดอาลัยตายอยาก ซังกะตายไปวันหนึ่ง

ไม่เกิดประโยชน์ในชีวิตอย่างแน่นอน

กรรมดีและกรรมชั่วนั้น แม้เพียงคิดในใจก็ให้ผลได้

ความดีที่ทำไว้นั้น ตามหลักพระอภิธรรมท่านกล่าวไว้ว่า

สำคัญอยู่ที่ชวนะจิต ชวนะจิตดวงที่1 ให้ผลในชาตินี้ ชวนะจิตดวงที่7 ให้ผลในชาติที่2 ชวนจิตดวงที่ 2-3-4-5-6 ให้ผลในชาติที่ 3 เป็นต้นไปจนกว่าจะถึงพระนิพพาน จึงเป็นอันได้ความว่า ความดีและความชั่วที่ทำไว้นั้น จะมากหรือน้อยก็ตาม สามารถจะให้ผลแก่ผู้ทำได้ ทั้งนี้สุดแท้แต่กาลเวลา ท่านอุปมาไว้ว่า เหมือนกันกับหมาไล่เนื้อทันเมื่อใดกัดเมื่อนั้น กรรมก็ฉันนั้นเหมือนกัน ตามทันเมื่อใด ให้ผลเมื่อนั้น

กรรมดีและกรรมชั่วนั้น แม้เพียงคิดในใจก็ให้ผลได้

ตัวอย่างครั้งพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงบำเพ็ญอาสมิสทาน มีอำมาตย์อยู่ 2 คน คนหนึ่งชื่อชุณหะ คนหนึ่งชื่อกาละ

ชุณหะอำมาตย์คิดว่า พระเจ้าแผ่นดินท่านมีบุญมาก ทรงบำเพ็ญทานอย่างมากมาย เราอนุโมทนาก็จะได้บุญ จึงนึกอนุโมทนาอยู่ในใจ

ส่วนกาละอำมาตย์ คิดว่าพระเจ้าแผ่นดินองค์นี้ฉิบหายใหญ่แล้ว มีสมบัติอะไรก็นำมาทำทานหมด สมณะเหล่านี้ฉันแล้วก็นอน

วันนั้น พระพุทธเจ้าไม่ทรงอนุโมทนามากเลย แล้วเสด็จเข้าไปยังพระคันธกุฎี พระเจ้าปเสนทิโกศลสงสัยว่า ทานของตนจะไม่สมบูรณ์เหมือนประชาชนทำถวาย จึงติดตามเข้าไปทูลถามพร้อมทั้งบริวาร

พระพุทธองค์ตรัสว่า เพราะบริษัทของมหาบพิตรมีใจไม่บริสุทธิ์

เมื่อทราบแล้ว จึงถามอำมาตย์ทั้ง 2 คนต่อหน้าพระพุทธองค์ อำมาตย์ 2 คนต้องยอมรับสารภาพว่าเป็นความจริง

ชุณหะอำมาตย์คิดอนุโมทนาทาน ได้รับแต่งตั้งให้เป็นพระเจ้าแผ่นดิน 7 วัน ส่วนกาละอำมาตย์ ไม่พอใจในการทำของพระเจ้าแผ่นดิน ซ้ำยังนินทาเสียอีก

ดังนั้น จึงถูกเนรเทศออกหนีจากพระนคร

ผลของกรรมดีในชาติหน้านั้น มีมาก

จะยกมาเป็นพอเป็นตัวอย่าง คือ ผลทาน ผลศีล ผลภาวนา

ผลทานนั้น เช่น เรื่องนางราชเทวธิดา

ใจความย่อว่า

หญิงนางหนึ่งรักษาไร่ข้าวสาลี เด็ดรวงข้าวสาลีทำข้าวตอกอยู่ ขณะนั้นพระมหากัสสปะ ครองจีวรถือบาตร ได้ยินอยู่ใกล้ไร่ข้าวสาลี พอนางเห็นก็มีใจเลื่อมใส เกิดปีติทั้ง5 ถือข้าวตอกไปโดยเร็ว เกลี่ยลงในบาตรของพระเถระแล้วไหว้ด้วยเบญจางคประดิษฐ์ ได้ทำความปรารถนาว่า ขอดิฉันพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งธรรมที่ท่านเห็นแล้ว พระเถระได้กระทำอนุโมทนาว่า

“เอวํโหตุ ขอความปรารถนาอย่างนั้น จงสำเร็จ”

ฝ่ายนางไหว้พระเถระแล้ว พลางนึกถึงทานที่ตนถวายแล้วกลับไป งูพิษตัวหนึ่งเลื้อยออกมาจากรูกัดนางให้ล้มลง ณ ที่นั้นเอง นางมีจิตเลื่อมใสตายไปในขณะนั้น ได้ไปบังเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ผลศีลนั้น เช่น อุบาสิกานางหนึ่ง อยู่ในเมืองสาวัตถี มีศรัทธา ได้รักษาศีล5 บริสุทธิ์ดี เมื่อแตกตายทำลายขันธ์ ได้ไปบังเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

นอกจากนี้ ยังมีอุบาสกคนหนึ่ง อยู่ในเมืองราชคฤห์ เป็นคนมีศรัทธาเลื่อมใสในพระรัตนตรัย ได้ตั้งอยู่ในศีล5 เป็นนิตย์ ในวันอุโบสถ ได้สมาทานศีล8 และได้ถวายทาน ถวายน้ำอัฏฐบานแก่พระภิกษุสงฆ์ ฟังธรรมเสมอมามิได้ขาด ครั้นแตกตายทำลายขันธ์ ได้ไปบังเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ผลภาวนานั้น เช่น ภิกษุรูปหนึ่ง ท่านเจริญกรรมฐานเป็นนิตย์ แต่จิตของท่านยังไม่ได้บรรลุมรรคผลนิพพาน

วันหนึ่งท่านเกิดโรคลมขึ้นมาอย่างแรง แล้วมรณภาพไปในปัจจุบันนั่นเอง

ท่านได้ไปบังเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ระลึกได้จึงรีบลงมาเฝ้าพระพุทธเจ้าขอฟังธรรม พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมให้ฟัง ตั้งใจปฏิบัติตาม ได้สำเร็จเป็นพระโสดาบัน แล้วกลับไปอยู่ในวิมานชั้นดาวดึงส์ตามเดิม

การถวายทานได้ผลในทันตาเห็นของ นายปุณณะ-ภรรยา-ธิดา

เมื่อพระพุทธองค์ ประทับอยู่ที่ พระเวฬุวัน ทรงปรารภเรื่องนี้ ใจความย่อว่า คนขัดสนชื่อว่า ปุณณะ อยู่ในกรุงราชคฤห์ รับจ้างอยู่ในบ้านสุมนเศรษฐี ในเรือนของเขามีทั้งหมด 3 คน คือ นายปุณณะ1 ภรรยา1 ธิดาชื่ออุตตรา1

ในเมืองนั้น เขามีการเล่นนักษัตรกันตลอด 7 วัน ท่านสุมนเศรษฐีให้โอกาสแก่บริวารชนไปเที่ยวงานได้ แต่นายปุณณะไม่ไปเที่ยวงาน ต้องการจะไปทำการรับจ้าง เพื่อหาปัจจัยมาจุนเจือครอบครัวเท่านั้น โดยมีความคิดเห็นว่า การเล่นนักษัตรเป็นเรื่องของคนมีทรัพย์ ในเรือนของเรา ข้าวสารจะต้มข้าวต้มเพื่อรับประทานในวันพรุ่งนี้ก็ไม่มี ดังนั้น เขาจึงออกไปรับจ้างไถนา สั่งภรรยาว่า น้องจ๋า ชาวเมืองเล่นนักษัตรกัน พี่จักต้องไปทำการรับจ้างเพราะความที่เราเป็นคนจน วันนี้ขอให้น้องจงต้มผักสัก 2 เท่า แล้วนำอาหารไปให้พี่นะ จากนั้นเขาก็จูงโคไปรับจ้างไถนาต่อไป

ในกาลนั้น พระสารีบุตรเถระ เข้านิโรธสมาบัติตลอด 7 วัน และในวันนั้นพอดี พิจารณาดูว่า “วันนี้เราควรจะทำความสงเคราะห์แก่ใครหนอแล?”

เห็นนายปุณณะ ซึ่งเข้าไปปรากฏในภายในข่ายคือญาณของตน จึงถือบาตรและจีวรไปยังที่ไถนาของเขา ได้ยืนแลดูพุ่มไม้พุ่มหนึ่งที่ริมบ่อ

นายปุณณะเห็นพระเถระแล้วจึงวางไถไว้ ไหว้พระเถระด้วยเบญจางคประดิษฐ์ แล้วคิดว่า “พระเถระคงจักต้องการไม้สีฟัน” จึงได้ทำไม้สีฟันให้เป็นกับปิยะถวาย

ขณะนั้น พระเถระได้นำบาตรและผ้ากรองน้ำออกมาให้ เขาคิดว่าพระเถระจักมีความต้องการด้วยน้ำดื่ม จึงได้กรองน้ำดื่มถวาย พระเถระได้ออกเดินทางมุ่งหน้าไปภายในพระนคร

ภรรยาของนายปุณณะ กำลังนำอาหารมาให้สามี พบพระเถระในระหว่างทาง นางจึงคิดว่า เมื่อเรามีไทยธรรม เราก็ไม่พบพระผู้เป็นเจ้า เมื่อเราพบพระผู้เป็นเจ้า ไทยธรรมเราก็ไม่มี ก็วันนี้ เราได้พบพระผู้เป็นเจ้าแล้ว ทั้งไทยธรรมก็มีอยู่พร้อม พระผู้เป็นเจ้าจักทำความอนุเคราะห์แก่เราหรือหนอ นางจึงวางภาชนะใส่อาหารลง แล้วไหว้พระเถระด้วยเบญจางคประดิษฐ์ กล่าวว่า ท่านผู้เจริญ ขอพระผู้เป็นเจ้าอย่าได้คิดว่า อาหารนี้ เศร้าหมองหรือประณีต จงทำความสงเคราะห์แก่ทาสของพระผู้เป็นเจ้าเถิด พระเถระน้อมบาตรเข้าไปรับ นางใส่อาหารลงในบาตร ทำความปรารถนาว่า ดิฉันพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งธรรมที่พระผู้เป็นเจ้าเห็นแล้วนั้นแหละ พระเถระให้พรว่า จงสำเร็จอย่างนั้นเถิด พระเถระได้ฉันภัตตาหาร ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง

ฝ่ายนาง ได้กลับไปหาข้าวสารมาหุงใหม่ นายปุณณะไถนาไปได้ไม่มากนัก ทนความหิวไม่ไหว จึงปล่อยโค ตนเองเข้าไปที่ร่มไม้แห่งหนึ่ง นั่งคอยภรรยาอยู่

ภรรยาของเขาถืออาหารเดินไป เห็นสามีหิว จึงชิงบอกก่อนว่า พี่จ๋า ขอพี่จงทำใจให้ผ่องใสสักวันหนึ่งเถิด วันนี้น้องได้นำอาหารมาแต่เช้าตรู่ พบพระธรรมเสนาบดีในระหว่างทาง จึงถวายอาหารของพี่แก่พระเถระนั้น แล้วกลับไปหุงอาหารมาใหม่ ขอพี่จงทำใจให้เลื่อมใสเถิด

สามีพูดกับภรรยาว่า น้องจ๋า น้องถวายอาหารของพี่แก่พระผู้เป็นเจ้า ทำความดีแล้ว ตอนเช้าตรู่วันนี้ พี่ก็ได้ถวายไม้สีฟัน น้ำบ้วนปากแก่พระผู้เป็นเจ้าแล้ว มีใจเลื่อมใสเพลิดเพลินถ้อยคำนั้น เป็นผู้มีกายอ่อนเพลียเพราะได้อาหารสาย พาดศีรษะลงบนตักของภรรยานั้นแล้วก็หลับไป

ครั้งนั้น ที่ที่เขาไถแล้วแต่เช้าตรู่ ได้เป็นทองคำเนื้อสุกปลั่งทั้งหมดจนกระทั่งฝุ่นละอองดิน ตั้งอยู่งดงามดุจกองดอกกัณณิกา เขาตื่นขึ้นแลเห็น จึงพูดกะภรรยาว่า น้องจ๋า ที่ที่พี่ไถแล้วนั่น ปรากฏแก่สายตาของพี่เป็นทองคำทั้งหมด เพราะพี่ได้อาหารสายเกินไป ตาพี่จะลายไปกระมังหนอ?

ภรรยาก็รับรองว่า ที่นั่นก็ปรากฏแก่น้องอย่างนั้นเหมือนกัน เขาลุกขึ้นไปในที่นั้น จับก้อนหนึ่งตีที่งอนไถ ทราบแน่ว่าเป็นทองคำจริงๆ จึงคิดว่า โอ ทานที่เราถวายแก่พระผู้เป็นเจ้า มหาเสนาบดีให้ผลในวันนี้เอง จึงนำเอาทองคำใส่ถาดจนเต็ม แล้วถวายบังคมพระราชา พระราชาส่งเกวียนไปขนทองคำทั้งหมด มากองไว้ที่พระลานหลวง ได้เป็นกองสูงประมาณ 80 ศอก พระราชาทรงแต่งตั้งให้เป็นเศรษฐี ชื่อว่า พหุธนเศรษฐี ได้พระราชทานฉัตรสำหรับเศรษฐีแก่เขา พร้อมด้วยโภคะมากมาย

เศรษฐีนั้น ได้ทูลขอที่ปลูกบ้าน เมื่อปลูกบ้านแล้ว ทำบุญขึ้นบ้านใหม่ กับทำบุญฉลองฉัตรที่ได้รับพระราชทาน โดยนิมนต์พระพุทธเจ้า พร้อมทั้งพระสงฆ์มาเจริญพระพุทธมนต์แล้วถวายทาน 7 วัน พระศาสดาทรงทำอนุโมทนากถา เทศน์อนุปุพพกถาให้ฟัง

ในเวลาเทศน์จบ ชนทั้ง 3 คือ ปุณณเศรษฐี1 ภรรยา1 ลูกสาวชื่ออุตตรา1 ได้เป็นพระโสดาบัน

เรื่องนี้ก็พอชี้ให้เห็นเด่นชัดแล้วว่า การทำความดีนั้น ต้องได้ดีเป็นแน่ๆ และความดีนั้น สามารถจะให้ผลได้ในภพปัจจุบันทันตาเห็นนี้เอง

วิปัสสนา – พัฒนาจิต

(พระครูภาวนาวิสุทธิ์)

การเจริญวิปัสสนากรรมฐาน ถ้าพูดตามสมัยใหม่เขา

นิยมเรียกว่า มาพัฒนาจิต มาพัฒนาคุณธรรม ข้อเท็จจริงเป็น

เรื่องเก่า เป็นเรื่องตั้งแต่พระพุทธเจ้ายังทรงพระชนม์อยู่โน้น

ทรงชี้แจงต่อพุทธศาสนิก ให้บำเพ็ญจิตภาวนา พัฒนาจิตให้

เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ชีวิตโดยใช้สติปัญญาเป็นอาภรณ์

ประดับจิตนั่นเอง

วิธีปฏิบัติในสติปัฏฐานสี่ ที่เรียกว่า ทางสายเอกของ

พระพุทธเจ้านั้นเอง เรียกว่าการเจริญวิปัสสนา เป็นธุระ

หน้าที่ที่เราจะต้องดำเนินวิถีชีวิต โดยใช้สติปัญญาเป็นอาวุธ

เพื่อไม่ให้พลาดผิดในการทำงานทุกอย่าง เพราะหน้าที่และ

การงานเป็นผลงานของชีวิตที่เราต้องทำโดยใช้สติปัญญา

ตลอดเวลา แต่การทำงานที่ประกอบไปด้วยปัญญานั้น ถ้าเรา

ไม่ฝึก เราไม่อบรม ด้วยความอดทนอย่างยิ่งแล้ว เราจะไม่พบ

ความจริงดังที่กล่าวแล้ว

เริ่ม ยืน-เดินจงกรม

การเดินจงกรม ยืนกำหนดต้องใช้สติกำหนดมโน

ภาพ อันนี้มีประโยชน์มาก แต่นักปฏิบัติส่วนใหญ่ไม่ค่อย

ปฏิบัติจุดนี้ ปล่อยให้เลยล่วงไปเปล่าโดยใช้ปากกำหนดไม่ได้

ใช้จิต ไม่ได้ใช้สติกำหนดให้เกิดมโนภาพ อันนี้มีความสำคัญ

สำหรับผู้ปฏิบัติมาก ผู้ปฏิบัติต้องจับจุดนี้ คำว่า ยืนหนอ ๕

ครั้ง ยืนอยู่นั้นต้องหลับตาวาดมโนภาพ เพราะจิตนี้มัน

วุ่นวายฟุ้งซ่าน คิดอ่านอยู่เสมอ แต่แล้วเราใช้สติกำหนด

ตามจิตโดยว่า ยืนหนอ ๕ ครั้ง

อาตมามีวิธีปฏิบัติให้เอามือไพล่หลัง มือขวาจับมือ

ซ้าย ก็ต้องการให้ตรงกระเบนเหน็บ หลังจะไม่งอในเมื่อเฒ่าแก่ชราลงไป บางท่านก็ถนัดเอามือไพล่ข้างหน้า ก็ใช้ได้

แต่โดยวิธีการแล้ว ทำให้ห่อตัว ทำให้หายใจไม่ปกติ ปอดผาย

ไม่เข้าสู่ภาวะ

และคำว่า ยืน ๕ ครั้ง ท่านทั้งหลายทำได้แล้วหรือยังว่า

กำหนดจิต ต้องใช้สติ ไม่ใช่ว่าแต่ปากว่า ยืนหนอ ๆๆๆ แล้วก็

ลืมตา ขวาย่างหนอ ซ้ายย่างหนอ ไม่ได้มีจังหวะ ไม่ได้ใช้สติ

ควบคุมจิต ดูแลจิต ให้มันได้จังหวะตัวกำหนด ไอ้ตัวกำหนด

เป็นตัวฝึก อันนี้มีความสำคัญ อาตมาจึงต้องขอย้ำไว้ ซ้ำข้อ นี้

เน้นหลักในข้อนี้ให้มาก เพราะมันมีประโยชน์ต่อผู้ปฏิบัติ เอา

ไปใช้ในกิจประจำวันได้อย่างดีที่สุด คำว่า ยืนหนอ นี้ไม่ใช่

หมายความว่า กำหนดย่างนี้เสมอไป ต้องใช้จิตปักลงที่

กระหม่อม กระหม่อมของเราทุกคนอยู่ตรงไหน ตั้งสติไว้ตาม

จิตลงไป........ไม่ง่ายเลย แต่ต้องทำซ้ำ ๆ ให้เคยชิน ให้สติคุ้น

กับจิต จิตคุ้นกับสติอย่างนี้ ถึงจะเกิดสมาธิ ไม่ใช่หมายถึงว่า

เรากำหนดแล้วได้ผลเลยนะ ยังไม่ได้ผล แต่เราทำซ้ำ ๆ ซาก

ๆ ให้เคยชิน เราต้องมีการฝึกจิตอยู่ที่กระหม่อม วาดมโนภาพ

ลงไปให้ช้า ๆ ลมหายใจนั้นก็ไม่ต้องมาดู แต่หายใจให้ยาว ๆ

มันจะถูกจังหวะ แล้วตั้งสติตามจิตไปว่า ยืน ที่กระหม่อม

แล้วก็ หนอ......ลงไปที่ปลายเท้า ดูมโนภาพ จะเห็นลักษณะ

กายของเรายืนอยู่ ณ บัดนี้ เห็นกายภายนอก น้อมเข้าไปเห็น

กายภายใน

แต่โดยวิธีปฏิบัติแล้ว ต้องเอาข้างในออกข้างนอก จึงจะมี

ข้อคิดให้เกิดปัญญาได้ ถ้าเราลืมตาขณะที่ยืนหนอ ๕ ครั้งแล้ว

มันเห็นแต่ภายนอก แต่ภายใน สภาวธรรมมันจะเห็นได้ยาก

จึงต้องหลับตา จะได้ไม่มองเห็นสิ่งอื่น สิ่งแวดล้อมที่เรายืนอยู่

ณ บัดนั้น แล้วไม่เห็นกายข้างนอก ให้เห็นกายภายใน กาย

ภายในกายนั้น ต้องประกอบไปด้วยสติ แล้วก็จิตปักลงไปว่า

ยืน....หนอ....ลงไปถึงปลายเท้า เห็นชัดมาก แล้วก็สำรวมที่

ปลายเท้า อย่าเพิ่งกำหนดให้มันติดกัน ยืนตั้งแต่ปลายผมลง

ไป จากกระหม่อมลงไปถึงปลายเท้าว่า ยืน....หนอ....หรือยืน

นั้น จิตปักไปถึงสะดือแล้วหนอ จากสะดือลงไปปลายเท้า

ให้ได้จังหวะอย่างนั้น ไม่ใช่ยืนหนอแล้วก็จิตไปถึงปลายเท้า

อันนี้เป็นอดีตแล้ว

เพราะวิธีปฏิบัตินี้ทำยาก ต้องทำให้ได้จังหวะ ได้

ระบบของเขา มันจึงจะเกิดปัญญา เกิดสะสมเข้าไว้ด้วยดี

โดยวิธีนี้

คำว่า ยืน ปักลงที่กระหม่อมแล้วสติตามลงไปเลย

วาดมโนภาพ ยืน....ถึงสะดือ ร่างกายเป็นอย่างนี้แหละหนอ

จากสะดือลงไปก็ลง หนอ....ลงไปที่ปลายเท้า อย่างนี้ทำง่ายดี สำรวมใหม่สักครู่หนึ่ง จึงต้องอย่าไปว่าติดกัน ถ้าว่าติดกัน

มันไม่ได้จังหวะ

ขอให้ญาติโยมผู้ปฏิบัติทำตามนี้จะได้ผลอย่างแน่นอน

อันนี้เริ่มต้น ยืน....มโนภาพ หายใจยาว ๆ หายใจให้

ยาว ๆ ว่า ยืน....ถึงสะดือแล้ว รวมจุดศูนย์สะดือ มโนภาพ

หนอ....ลงไปปลายเท้า เห็นเท้าทั้งสองโดยมโนภาพยังไม่ชัด

ครั้งหนึ่งยังไม่ชัด

ครั้งที่สอง สติก็ตามสำรวมที่ระลึกก่อนว่า เท้ามีสองข้าง

จากปลายเท้านั้น รวมอยู่ในจุดของเท้าทั้งสองข้าง แล้วก็บอก

ว่า ยืน....ขึ้นมาถึงสะดือ หนอ....เรื่อยมาถึงกระหม่อม นี่

ครั้งที่สอง

ครั้งที่สามจะชัด ยืน....ถึงสะดือ แล้วตั้งสติไว้ตามจิตที่

ผ่านไปแวบถึงสะดือ แล้วสองบอก หนอ....จากสะดือถึงปลาย

เท้า สำรวมอย่างนั้นจึงจะได้จังหวะ

พอครั้งที่สี่ชัดขึ้น สำรวมจากปลายเท้าทั้งสอง เห็นได้ชัด

แล้ว อันนี้เห็นชัด จิตก็ไม่กระสับกระส่าย ครั้งที่สี่นี้จิตไม่

กระสับกระส่ายแน่นอน สำรวมอยู่ที่ปลายเท้า แล้วก็ตั้งสติไว้

ให้ดีก่อน ระลึกว่าเท้าทั้งสองข้างมีอะไรบ้าง แล้วก็จึงกำหนด

จิต ใช้สติตามว่า ยืน....ขึ้นมาถึงสะดือ จากสะดือต่อว่า หนอ

....ขึ้นมาถึงปลายผม คือกระหม่อมเป็นครั้งที่สี่

ครั้งที่ห้านี้ชัดขึ้นไปกว่ายืนหนอในขั้นต้น ในข้อหนึ่งยืน

ครั้งที่ห้า ยืน....ถึงสะดือแล้วสำรวมจิตลง หนอ....ลงไป มันจึง

จะได้จังหวะดี ผู้ปฏิบัติไม่เข้าใจทำวรรคตอนเลย ก็ยืนหนอ ๆ

ๆ ว่าไว ๆ จิตก็กำหนดไม่ได้ จิตมันเร็วแต่สติตามไม่ทัน เลย

สมาธิไม่เกิด ปัญญาจะได้มาจากไหนเล่า สมภาคแสดงออกจะ

ไม่ทราบ

ขอนักปฏิบัติธรรม ทำตามแบบนี้ แล้วสำรวมลงไปปลาย

เท้า ครั้งที่ ๕ ยืน....ถึงสะดือแล้ว หนอ....ลงไปช้า ๆ ถึง

ปลายเท้า หนอพอดีที่เท้าทั้งสองยืนอยู่ที่พื้นนั้น แล้วก็ลืมตา

ทันที ลืมตาอย่าเพิ่งกำหนด ลืมตาดูเท้าสักครู่หนึ่ง ตั้งสติ

ไว้ให้ดีจึงได้เขยื้อนเคลื่อนกาย

ขวา ยกขึ้นมา แล้วก็สัมปชัญญะบอกให้รู้ปัจจุบัน ย่าง....

หนอ....ลงพื้นพอดี จิตดวงนั้นไปไหน ถ้าเห็นสภาพความ

เป็นอยู่ของจิตมันจะรู้ว่าวูบลงไปตรงไหนอย่างไร จิตดวง

ใหม่จะแสดงออก คือบอกให้ทราบใหม่เกิดขึ้น จิตก็เกิดดับ

อย่างนี้

ถ้าท่านทั้งหลายทำเร็ว ท่านจะไม่มองเห็นธรรมชาติของ

จิตในสภาวธรรม จึงต้องทำให้ช้าที่สุด ที่จะช้าได้เท่าไรยิ่งดี

ที่สุดโดยวิธีนี้ ลมหายใจเข้าออกด้วยวิธีกำหนดนี้มันก็ล่าช้าลง

ไป ทำให้เห็นภาวะข้างในได้ชัดเจน นี้ตรงนี้เป็นจุดสำคัญ

ไม่ใช่กำหนดแต่ปากอย่างที่เคยกำหนดกัน เดี๋ยวเราก็ไม่มีสติ

เลย จิตมันก็วูบวาบไปที่โน่น คลอนแคลนไปที่นี่ เดี๋ยวแวบที่

นั่น แวบที่นี่ กระสับกระส่ายอยู่เสมอ อันนี้เราทำได้จังหวะ

แล้ว จิตจะไม่กระสับกระส่ายแต่ประการใด

แล้วขวาย่างหนอ....ลงพื้น ซ้ายย่างหนอ....ลงพื้นพอดี

ทำช้า ๆ เดินจงกรมไปเรื่อย ๆ เราจะเห็นได้ว่า อ๋อ ขวากับ

ซ้ายมันอันเดียวกันหรือไม่ จะเห็นชัด แสดงออกตอบไดทัน

ที่ว่ามันเป็นอันเดียวกันหรือเปล่า ตอบได้ด้วยตนเอง ประการ

ที่สอง จิตที่กำหนดขวากับจิตที่กำหนดซ้ายเหมือนกันไหม

คล้ายคลึงกันไหม จะไม่เหมือนกันเลยนะ มันดับวูบลงไปแล้ว

จิตดวงใหม่เกิดขึ้นขณะเกิดขึ้นนั้น คือสติระลึกก่อน มันจะ

บอกว่าซ้าย ยกขึ้นมาพอดีได้จังหวะ นั่นคือตัวสติ เป็น

ตัวกำหนดใหม่ แล้วก็ย่าง....หนอ ลงพื้นพอดี สติมา สัมปชา

โน มีสติเกิดขึ้น ระลึกก่อนปัจจุบันธรรมก็ได้ผล คือ

สัมปชัญญะ ปัพพะปัญญาก็เกิดขึ้น ภาวะธรรมสภาพความ

เป็นอยู่ของการปฏิบัติก็ชัดลงไป มันก็แจ้งชัดแล้วคล่องแคล่ว

ดีกว่าเดิม

ขอให้นักปฏิบัติเดินให้มาก ๆ ถ้าท่านผู้ใดเดินไม่ได้

เพราะขาไม่ดี ปวดแข้งปวดขา เดินไม่ได้เลยก็ไม่เป็นไรนะ

เราก็นั่ง เราก็นอนได้ ทุกวิถีทางอิริยาบถ ๔ ทำได้ทุกอิริยาบถ

แต่ถ้าเราอินทรีย์พร้อมมูลบริบูรณ์ดี ก็ยืนเดินนั่งนอนได้ ก็ทำ

ให้เราทำได้ไว ทำให้ติดต่อกัน ไปได้ไวมากโดยไม่ขาดสาย

แต่พระพุทธเจ้าทรงชี้แจงแสดงไว้ว่า การปฏิบัตินี้จะยืนก็

ได้ จะเดินก็ได้ จะนั่งก็ได้ จะนอนก็ได้ ในอิริยาบถ ๔ ด้วยกาย

เวทนา จิต ธรรม ในภาคกาย ในภาคเวทนาต้องครบ เพราะ

ทุกคนต้องมีเวทนาด้วยกันไม่พลาดแน่ ไม่ใช่นั่งสบาย ไม่มี

เวทนาเลย นี่แหละ อริยสัจ ๔ ก็ครบในอิริยาบถ นี่เหมือนกัน

โดยกาย เวทนา จิต ธรรม มันก็อยู่ตรงนี้ทั้งนั้น

ต้องมีภาคกาย ภาคเวทนา ปวดเมื่อยทุกข์กาย ทุกข์ใจ

สุขกาย สุขใจ และก็เป็นแบบเรียนเป็นบทเรียนให้เรา ที่เรา

จะต้องใช้เป็นตำราอยู่ในเวทนาครบ สติก็ดีขึ้นในเวทนา ด้วย

วิธีฝึกกำหนดเวทนาเกิดขึ้นตั้งอยู่ดับไป แล้วอนิจจังไม่เที่ยง

เป็นทุกข์ ก็แก้ไขได้โดยอนิจจังคือความไม่เที่ยง มันเป็นทุกข์

อย่างนี้แหละหนอ แล้วอนัตตาก็แสดงให้เราเห็นเป็นพระไตร

ลักษณ์เกิดขึ้นตั้งอยู่ดับไป สูญไปไม่มีอะไรติดตัว เดี๋ยวก็วน

มาอีกเกิดขึ้นตั้งอยู่ดับไป ก็เรียกว่าอนัตตา มันเกิดขึ้นโดย

อัตโนมัติของมันเองโดยเฉพาะ เรียกตามศัพท์ภาษาธรรมะก็

เรียกว่าพระไตรลักษณ์ เกิดขึ้นแก่เราในขณะนั้น ปัญญาถึงจะ

เกิดต่อภายหลัง จึงเรียกว่า วิปัสสนาตอนนั้น ตอนต้นก็

เรียกว่าอุปาทาน ยังมีขันธ์ในอุปาทาน ยังยึดขันธ์อยู่ เช่นรูป

ขันธ์ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ มันมี

ขันธ์ทั้ง ๕ อยู่ที่เราครบ

ปรารภกำหนดก็มีอยู่ ๒ ประการ มีรูปกับนามเท่านั้น

อย่างอื่นหาได้มีไม่ เลยก็ไม่มีตัวไม่มีตน ไม่มีเราไม่มีเขา แล้ว

จะมีทิฐิมานะต่อกันอย่างไรเล่า อันนี้ภาวะมันจะบอกเอง

โดยเฉพาะอีกประการหนึ่ง

ในเมื่อขณะที่กำหนดยืนหนอ บางคนเข้าผลสมาบัติได้

ไม่จำเป็นต้องพองหนอ ยุบหนอ พอยืน....หนอ ยืน....สำรวม

ขึ้นมาหนอ บางคนปัญญาเกิดตอนนั้น ได้ผลตอนนั้น ยืนวูบ

ลงไปที่สะดือ วูบลงไป ๓ ชั้น จิตเป็นภาวะ ผลสมาบัติเกิดขึ้น

เลยไม่รู้ภาวะนอก รู้ภาวะข้างใน ยืนอยู่เป็นเวลา ๑ ชั่วโมง

ภาวะข้างนอกไม่สัมผัสก็เรียกว่า เข้าผลสมาบัติตอนยืนหนอ

ได้ ไม่ใช่เข้าผลสมาบัติเฉพาะตอนพองหนอ ยุบหนอทุกคนไป

บางคนได้ตอนยืนหนอ สติสัมปชัญญะดี สมาธิดี มันจะวูบลง

ไปถึงสะดือแล้ววูบอีกครั้งหนึ่ง มันจะปิดอายตนะ ธาตุ

อินทรีย์ ในภายนอกแล้วภายในจะแสดงออกด้วยปัญญา เขา

เรียกว่าพละพลังของสมาธิ ประกอบไปด้วยสติสัมปชัญญะ

ภายใน เรียกว่าเข้าผลสมาบัติ ขณะที่ยืนหนอได้ทันที

ตรงนี้สำคัญนะ ผู้ปฏิบัติอย่าคิดว่ายืนหนอไม่ได้ผล ต้อง

เอาข้อนี้ก่อนเป็นหลัก แล้วเราก็เดินจงกรมไปเรื่อย ๆ บางคน

เดินจงกรมหวิวทันที เวียนศีรษะ แต่แล้วเกาะข้างฝากำหนด

เสียให้ได้ คือเวทนา จิตวูบลงไป แว้บลงไปเป็นสมาธิขณะที่

เดินจงกรม แต่เราหาได้รู้ไม่ว่าเป็นสมาธิ กลับหาว่าเป็น

เวทนาเลยเป็นลม เลยเลิกทำไป ข้อเท็จจริงบางอย่างไม่ได้

เป็นลม แต่เป็นด้วยสมาธิในการเดินจงกรม มันวูบมันหวิว

เหมือนอย่างที่เราเดินเวียนศีรษะ ฉะนั้นมันอาจเป็นได้หลาย

วิธี มันอาจเป็นด้วยเป็นลมก็ได้ ไม่แน่นอน บางครั้งสมาธิเกิด

ขณะที่ขวาย่างหนอ ซ้ายย่างหนอ มันจะหวิวลงไป เหมือน

เป็นลมฉะนั้นขอให้ผู้ปฏิบัติกำหนด หยุดการเดินจงกรม

กำหนดหวิวเสียให้ได้ กำหนดรู้หนอเสียให้ได้ เดี๋ยวท่านจะ

เกิดปัญญาในขณะนั้นทันที จากการเดินจงกรมนั่นเอง อันนี้มี

วิธีบอกแก้

บางทีเดินจงกรมไปมีเวทนา อย่าเดิน หยุด-กำหนด

เวทนาเป็นสัดส่วนให้หายไปก่อน และให้รู้จักหลักเวทนา

เหมือนครูมาสอนโดยธรรมชาติของเวทนาต้องจัดเป็นรูปแบบ

และสัดส่วนให้เกิดปัญญา แต่ละอย่างแยกรูปแยกนามได้

เวทนาก็แยกได้ ด้วยการเดินจงกรมนั้นเช่นเดียวกัน

เดินไปอีก หวิว-เวียนศีรษะ คิดว่าไม่ดี หยุด กำหนดหวิว

หนอซะ ตั้งสติไว้เสียให้ได้ให้ดีก่อนและเดินต่อไป ปัญญาเกิด

ทันทีสมาธิมา ปัญญาเกิดในการเดินจงกรมทันที จะทำให้

รวบรวมสมาธิตั้งไว้ได้นานดีกว่านั่ง แล้วไปนั่งก็ติดต่อกันไป

โดยวิธีนี้ประการหนึ่ง มีอะไรก็กำหนดไปเป็นอย่าง ๆ อย่าไป

สับสน

ขณะเดินจงกรมจิตออกไปข้างนอกขณะเดิน หยุด

กำหนดหยุดเสีย กำหนดจิตเสียให้ได้ที่ลิ้นปี่ กำหนดคิด

หนอ คิดหนอ ยืนหยุดเฉย ๆ ตั้งสติไว้เสียให้ได้ แต่ละ

อย่างช้า เดี๋ยวสติดีปัญญาเกิด จิตนั้นกลับมาสู่ภาวะแล้ว ก็มี

ความรู้เก็บหน่วยกิตเข้าไป คือตัวปัญญา จากการกำหนดนั้น

มีความสำคัญอีกประการหนึ่งนี้สำคัญมาก

เดินต่อไปอีกปัญญาก็สะสมไว้จากการเดินจงกรม ทำให้

เกิดคล่องแคล่ว ทำให้ขวาย่างซ้ายย่างเห็นชัด รู้จักคำว่าแยก

รูปแยกนาม รู้จักคำว่าจิตคนละดวง รู้จักคำว่าซ้ายย่าง ขวา

ย่างคนละอัน และก็ย่างไปมีกี่ระยะ จิตที่กำหนดนั้น มันเป็น

ขั้นตอนประการใด ผู้ปฏิบัติจะแจ้งแก่ใจชัดมาก ในตอนนั้น

ถามจะต้องตอบได้ตามญาณวิถี อย่างนี้เป็นต้น

ขณะที่จิตออกก็กำหนด จิตฟุ้งซ่านก็กำหนด ทุกอย่าง

เป็นเรื่องกำหนดทั้งหมด และเราก็ได้เวลามานั่งต่อไป และ

ขณะที่เราตั้งสัจจะว่า จะเดินจงกรมเพียง ๓๐ นาที แล้วเราหา

ที่นั่งไว้ พอได้ ๓๐ นาทีก็เกิดสัจจะ แล้วก็เดินจงกรมมานั่งที่

จัดสถานที่เข้าไว้ จะตรงไหนก็ตามแล้วเราก็มานั่ง นั่งย่อตัวลง

ไปว่านั่งหนอ ๆ ต้องปฏิบัติให้ติดต่อ เหมือนด้ายกลุ่มออก

จากลูกล้อ อย่าให้ขาดสาย ต้องปฏิบัติโดยต่อเนื่อง

กำหนดได้ทุกระยะ อย่าไปขาดตอน ไม่ใช่เดินจงกรมเสร็จ

แล้วไปทำงานอื่นแล้วกลับมานั่งทีหลัง ผู้ปฏิบัติจะไม่ได้ผล จะ

ไม่ได้ผลเลย

ถ้าเรานั่งติดต่อกันโดยเจ็ดวัน ท่านได้ผลแน่ภายใน ๗

วัน ได้แน่นอน เป็นการสะสมหน่วยกิตไว้ในวันที่ ๗ ท่านจะรู้

เรื่องในญาณวิสุทธิ มีสติได้ดีกว่าเดิมที่ผ่านแล้ว มันจะเกิดขึ้น

เป็นขั้นตอนของระยะของเขานั่นเอง เพราะทำติดต่อกันไม่ใช่

ว่าวันนี้นั่งสมาธิเดินจงกรม พรุ่งนี้เว้น มะรืนทำต่อไปและเว้น

ต่อไปอีกหลายวัน ทำอย่างนี้แล้วท่านจะไม่ได้ผล ถ้าเราฝึก

แล้วขอให้ฝึกติดต่อกันไป โดยวิธีปฏิบัติอย่างนี้

และเรามานั่งหายใจเข้าให้ยาว หายใจออกให้ยาว ส่วน

ใหญ่อาตมาถามผู้ปฏิบัติหายใจไม่ได้กำหนด กำหนดไม่ได้

จังหวะ โดย หายใจเข้าท้องพอง หายใจออกท้องยุบ

หายใจยาว ๆ ท้องมันพองระยะไหน เราก็บอกพอง แล้วลง

หนอยาว ๆ ไว้ ยุบก็ลงหนอยาว ๆ ไว้ ถ้าเราพองยาว หนอ

มันก็ไม่ได้ เดี๋ยวก็ยุบ ยุบแล้วไม่ทันหนอมันก็พอง อย่างนี้มัน

จะอึดอัด ทำให้ติดขัดในการกำหนด จึงต้องกำหนดให้ช้า ๆ

หายใจยาว ๆ ไว้ แล้วมันอึดอันในเบื้องต้นนิดหน่อย ต่อไปก็

คล่องแคล่วว่องไวขึ้นมา

กำหนดพองหนอ....ยุบหนอ.... ทีแรกก็ใช้พลังช่วยด้วย

ใช้จิตดัน ดันพอง ดันยุบ ใช้สติควบคุมไปก่อน หนักเข้าความ

เคยชินก็เกิดขึ้น ความดันเข้าดันออกก็หายไป แล้วกำหนด

คล่องแคล่วว่องไวเพิ่มขึ้น หายใจเข้าหายใจออก พองหนอ

ยุบหนอ ก็คล่องแคล่วว่องไว สติก็ดีขึ้น ปัญญาก็เกิด สมาธิก็ดี

ตามขั้นตอนของภาคปฏิบัติ มิฉะนั้นเรากำหนดพองหนอ ยุบ

หนอไม่ได้จังหวะ คือใช้ด้วยกำหนดจิตไม่มีสติ คือว่าแต่ปาก

พองหนอ ยุบหนอ นี่ว่าแต่ปาก ถ้าใช้สติควบคุมไปให้ได้

จังหวะ รับรองปัญญาเกิดในช่วงจังหวะ บางครั้งพองหนอ ยุบ

หนอ ตามหลักวิธีปฏิบัติ เราจะรู้ขึ้นมาเอง เหมือนเดินจงกรม

พองหนอยุบหนอเป็นอันเดียวกันไหม มันจะแจ้งชัด

ขึ้นมา จิตก็คนละอันแน่ เพราะกำหนดแล้วมันก็วูบขึ้นไป จิต

ดวงใหม่มันก็แสดงออกมาใหม่ เหมือนแสงนีออนเกิดดับ

ฉะนั้น มันเป็นตามขั้นตอน มองไม่เห็นชัด ถ้าเรากำหนดได้

เราจะเห็นชัดว่าจิตคนละดวง กายพองกายยุบคนละอันแน่

ไม่ใช่อันเดียวกัน แต่อาศัยเหตุที่เกิดขึ้นเป็นตัวปัจจัย ทำให้รูป

นามขันธ์ ๕ แยกประเภทออกมาเป็นรูป ออกมาเป็นนาม

ออกมาเป็นเวทนา ออกมาเป็นสัดส่วน เราจะรู้ได้ว่าแยกรูป

แยกนามได้โดยธรรมชาติของมันเองโดยเฉพาะ

พองหนอ ยุบหนอ บางครั้งตื้อ ไม่พองไม่ยุบเกิดขึ้นแล้ว

ทำอย่างไร ปัญญาแก้อย่างไร ไม่พอง ไม่ยุบ แล้วก็เราสังเกต

ได้ว่าสติดี จะรู้ว่ามันหายไปตอนพองหรือตอนยุบ พองหนอ

ยุบหนอนี่ มันจะต้องกำหนดได้มีจังหวะ แต่มันหายไปตอน

พองหรือตอนยุบ ปัญญาอยู่ตรงนั้น เราก็มีสติดี จะรู้ได้ว่ามืน

ตื้อไม่ยุบไม่พองก็หายไปตอนพองหรือตอนยุบ จะเห็นชัดแล้ว

เราก็กำหนด รู้หนอ ๆ แล้วหายใจเข้ายาว ๆ หายใจออกยาว

ๆ ให้ได้ที่ แล้วจึงใช้สติกำหนดต่อไปว่า พองหนอ ยุบหนอ

ปัญญาเกิด สมาธิดี ก็ทำให้พองหนอ ยุบหนอ สั้น ๆ ยาว ๆ

แล้วทำให้แวบออกข้าง ๆ ทำให้จิตวนอยู่ในพองยุบ ขึ้น ๆ ลง

ๆ อย่างนี้ถือว่าดีแล้ว มันเกิดภาวะเช่นนี้แล้ว ทำให้เรา

กำหนดต่อไป ขอให้จิตนี้วนอย่างนี้จริง ๆ

พองหนอยุบหนอเดี๋ยวขึ้นลง เดี๋ยวขึ้นลง ไม่ออกทางพอง

ไม่ออกทางยุบ และจิตก็แวบออกไปแวบเข้ามา เดี๋ยวก็จิตคิด

บ้าง ฟุ้งซ่านบ้าง สับสนอลหม่านกัน อย่างนี้ถือว่าได้

ประโยชน์ในการปฏิบัติ ผู้ปฏิบัติอย่าทิ้ง ผู้ปฏิบัติจะต้องตาม

กำหนดต่อไปว่ามันฟุ้งซ่าน จิตมันขึ้น ๆ ลง ๆ แล้วพองหนอ

ยุบหนอ กระสับกระส่ายแล้วพองหนอยุบหนอไม่ชัด ตอนนั้น

ได้ผลแล้ว ในเมื่อไม่ชัดก็ไม่เป็นไร ตื้อขึ้นมาพองยุบบนลิ้นปี่

เดี๋ยวตื้อมาพองยุบที่หน้าอก แล้วเราก็กำหนดลงไปที่ท้อง

กำหนดรู้หนอ ๆๆ เสียก่อน แล้วก็หายใจเข้าออกต่อไปใหม่ นี่

วิธีปฏิบัติที่ถูกต้อง

ขอนักปฏิบัติธรรมทำตามหลักนี้จะได้รับผลอย่างแน่นอน

บางทีทำพองหนอยุบหนอ พอจิตสงบดี จิตออกแล้วมันค่อย

จะเผลอมันคอยจะพลาด จิตคอยแวบออกไป แต่เรามีปัญหา

อยู่ว่าจิตออกไปไม่รู้ เพราะไม่มีสติ ถ้าสติดีจิตออกไปต้องรู้แน่

ออกไปรู้เลยว่า ออกไปตอนพองหรือตอนยุบ จะเห็นชัด

บางทีขณะที่พอง ขณะที่ยุบ จิตออกไปแล้ว บางคนไม่รู้

เลย จิตออกไปเสียเมื่อไร ไปคิดเสียตั้งนานแล้วนี่อย่างนี้ ก็

แสดงเหตุผลให้ทราบว่าขาดสติ สติไม่พอ ถ้าสติเราพอแล้ว

ออกไปตอนไหนรู้ตอนนั้น หนักเข้าเรากำหนดเชี่ยวชาญ

ชำนาญการไปแล้ว มันก็ทำให้จิตออกรู้ตัวทำใหม่ ๆ จิตออก

จะไม่รู้ ตัวจิตก็พองหนอยุบหนอ สติกำหนดพองหนอยุบหนอ

จิตหนึ่งก็ออกไปคิดข้างนอกไปคิดอะไรมากมายจริง ๆ ใน

เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว ให้หยุดพองยุบ มากำหนดรู้หนอ หรือ

คิดหนอก็ได้ แล้วแต่กำหนดอย่างใดอย่างหนึ่ง

กำหนดคิดหนอ คิดหนอ พอสติดีปัญญาก็บอกว่า คิด

เรื่องอะไรได้ผลเป็นประการใด มันก็สะสมจิต แฝงไว้ในจิต

แฝงไว้ในใจ คือตัวปัญญาตอไป ได้แก่แสงสว่างอย่างนั้นเอง

พอกำหนดไปแล้ว จิตที่คิดมากฟุ้งซ่าน แวบไปแวบมาทำให้

เกิดเวทนาได้ ทำให้ปวดเมื่อย ทำให้ร่างกายสังขารไม่อยู่ใน

ภาวะแห่งความปกติ เราก็ต้องกำหนดสังขารร่างกายที่มัน

ปวดตรงไหน เมื่อยตรงไหน เกิดขึ้นโดยวิธีนั้นแล้ว มันก็จะ

ค่อย ๆ คลายหายลงไป จิตก็เข้ามาสู่ภาวะของพองหนอยุบ

หนอ ต่อไปใหม่

อาการ “วูบ”

บางครั้งนั่งมันวูบ วูบลงไปถึงกระดาน บางทีวูบผงะ วูบ

ไปข้างหลัง วูบไปข้างหน้า บางทีวูบไปทางซ้าย บางทีวูบไป

ทางขวา บางทีพองหนอยุบหนอ วูบไปแล้ว บางทีพองก็วูบไป

แล้ว มันวูบหลายอย่าง ต้องใช้สติกำหนดรู้หนอ ๆ เพราะมัน

วูบลงไป

บางครั้งวูบมี ๒ อย่าง เกิดด้วยสมาธิสูงไป สติไม่พอ มัน

วูบลงไปโดยไม่ทันรู้ตัว เกิดตกใจอย่างหนึ่ง วูบอีกอย่างหนึ่ง

คือ วูบในการง่วง ถีนมิทธะ เข้าครอบงำง่วงเหงาหาวนอนทำ

ให้วูบหน้าวูบหลัง ผงกหน้าผงกหลัง เกิดขึ้นได้ในขณะที่นั่ง

ภาวนาพองหนอยุบหนอ อย่างนี้ถือว่า ถีนมิทธะ ง่วงเหงา

หาวนอนมันเกิดขึ้นมิใช่เป็นตัวสมาธิ ถ้าเป็นตัวสมาธิแล้ว

มันจะเกิดขึ้นโดยวูบอย่างแรงแต่ไม่ใช่ง่วง รู้ตัวอยู่

ตลอดเวลากาลอย่างนี้ สมาธิดีแต่สติน้อยไป ทำให้วูบลง

ไปได้อย่างหนึ่งอย่างนี้

บางครั้งกำหนดไปกำหนดมาเกิดปีติ เกิดขนลุกขนพอง

สยองเกล้า กำหนดขนลุกเสีย กำหนดขนพองเสีย เกิดปีติ

แล้วต้องกำหนดเสียให้ได้ พอกำหนดได้แล้วกลับมาพอง

หนอ ยุบหนอต่อไป ปัญญาจะเกิดตอนนั้น

บางครั้งสมาธิจะดีต้องมีอุปสรรค สติดีต้องมีอุปสรรค เช่น

เวทนา เป็นต้น มาขัดขวางเป็นมารสำคัญทำให้เรารู้ในธรรมะ

คือเวทนา บางครั้งสมาธิจะดีทำให้เกิดฟุ้งซ่าน ถ้าเราผ่าน

ฟุ้งซ่าน ผ่านไปได้ ด้วยใช้สติดี ปัญญาดี กำหนดได้ รับรอง

ปัญญาก็เกิดขึ้นหลังจากที่ผ่านทุกข์นั้น จึงเข้าสู่ภาวะของ

ญาณ

นอนสมาธิ

เริ่มต้นด้วย นามรูปปริจเฉทญาณ แยกรูปแยกนามได้

ในเบื้องต้น อย่างนี้ภาวะของธรรมด้วยการกำหนดช้า ๆ อย่า

กำหนดไว แล้วมานั่งแล้วนอนลงไป กำหนดได้ ๓๐ นาที หรือ

๑ ชั่วโมงที่ตั้งใจไว้ เราก็นอนลงไปอย่าเพิ่งแผ่เมตตา นอน

เปลี่ยนอิริยาบถแล้วกำหนดที่ท้องต่อไปให้ติดต่อกันไปดูซิ จะ

เป็นเวลากลาวันก็ดีกลางคืนก็ตาม

ขณะที่ผู้ปฏิบัติอยู่ที่ห้องกรรมฐานได้ดีแล้ว ตัดปลิโพธ

กังวลมาดีแล้ว ขอให้ทำติดต่อไป อย่าไปนั่งคุยกัน อย่าไปนั่ง

สนทนา อย่าไปนั่งคิดเรื่องเก่า มาเล่ากันใหม่แต่ประการใด

เราก็กำหนดนอน พองหนอ ยุบหนอยาว ๆ กำหนด

เรื่อยไปที่ท้อง ขณะนอนนั้นชัดมาก เดี๋ยวจะรู้สึกขึ้นมาว่า

สมาธิดี ปัญญาเกิด เดี๋ยวมันจะวูบลงไป มันจะเพลินลงไป

เผลอลงไป บางประการ สติดี จะรู้ทุกวิถีทางว่ามันวูบ

ตรงไหน เป็นอย่างไร จับได้ทุกอย่างขณะที่นอน

ถ้าหากว่ามันจะหลับ ไม่ใช่หลับด้วยถีนมิทธะง่วงเหงา

มันหลับโดยปกติ โดยมีสติสัมปชัญญะดี มันจะรู้ตัวขึ้นมาว่า

เพลินเผลอแวบไปตอนพองหรือตอนยุบ ผู้ปฏิบัติต้องจับได้

ถ้าจับได้ตอนพองหรือตอนยุบจำไว้ หลับวูบลงไปแล้วสติดี

ตลอดขณะที่นอนอยู่นั้น ขณะนอนอยู่นั้นสติภายในดีมาก จิต

ภายในรู้อยู่ตลอดเวลา พลิกตัวกี่ครั้งรู้หมด และทำให้เราจะ

กำหนดตื่นเวลาไหน แม้เพียง ๑๐ นาทีก็ได้ หลับอย่างสนิท

แต่ภายในมีสติ อย่างนี้ถือว่าหลับสนิทภายในมีสติ คือหลับ

โดยใช้ปัญญาฝากไว้ในภายใน นึกจะตื่นเวลาไหน ใครเรียก

ขึ้นมาในเวลาใดรับปากเมื่อนั้น อันนี้ตื่นไวชวนะจิตรับสู่

อารมณ์ได้ไวด้วย ขณะที่นอนหลับมีสติ

นักปฏิบัติธรรมอย่าลืม ทำให้ติดต่อกันไป ในเมื่อท่านเดิน

จงกรม นั่งภาวนาแล้ว นอนลงไปกำหนดเสีย ๑๐ นาที หรือ

๒๐ นาที ค่อยมาเดินจงกรม เปลี่ยนอิริยาบถต่อไปใหม่ ถ้าทำ

โดยต่อเนื่องติดต่อกันไป ภายใน ๗ วัน รับรองเห็นผลแน่ ผล

ที่จะพึงได้จากการเจริญวิปัสสนาญาณ ทำให้ญาณวิถีรู้เท่าทัน

เหตุการณ์ของชีวิตได้โดยเฉพาะอีกส่วนหนึ่ง

กำหนดสัมผัส

แต่ข้อใหญ่ใจความของการเจริญวิปัสสนานั้น ผู้ปฏิบัติ

ธรรมอย่าลืมอีกอันหนึ่งคือ สัมผัสอายตนะ ต้องกำหนด ตา

เห็นรูปกำหนด หูได้ยินเสียงกำหนด จมูกได้กลิ่นกำหนด ลิ้น

รับรสกำหนด กายสัมผัสต้องกำหนด เพราะที่มาของทวารหก

เป็นที่มาของกิเลส และเป็นที่มาของขันธ์ ๕ รูปนาม เกิด

พร้อมกัน ดับพร้อมกัน จำเป็นต้องกำหนดตลอดเวลา ให้

เชี่ยวชาญ ชำนาญทุกอย่าง หูได้ยินเสียงตั้งสติไว้ การกำหนด

ก็คือตัวตั้งสตินั่นเอง ปัญญาก็บอกได้ในการฟังจากเรื่องต่าง

ๆ ที่เกิดขึ้น เกิดปัญญาในการฟัง ตาเห็นรูปก็ดี ตั้งสติไว้ที่

หน้าผาก กำหนดเสียให้ได้ในการสัมผัส รับรองปัญญาก็เกิด

สะสมเข้าไว้เป็นหน่วยกิต และมาเดินจงกรมนั่งภาวนารับรอง

ได้ไว

กำหนดนิมิต

ถ้าท่านทั้งหลายกำหนดหน่วยกิตนี้ โดยอายตนะธาตุ

อินทรีย์ดังกล่าวมาแล้ว ไปเดินจงกรม....นิมิตเป็นพระพุทธรูป

นิมิตเป็นหมอกเมฆต่าง ๆ นานาประการ นิมิตให้เราเห็นต้น

หมากรากไม้ก็ได้ เช่นนี้ถือว่ามีสมาธิ แต่แล้ววิธีปฏิบัติต้อง

กำหนดเสียว่าเห็นหนอ ๆ ในนิมิตนั้น นิมิตนั้นแปรผัน

เปลี่ยนแปลง เป็นสภาวรูปเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วก็ดับไป นิมิตนั้น

ก็หายวับไปกับตา ปัญญาก็เกิดเข้ามาแทนที่ นิมิตนี้เป็น

เครื่องหมายเท่านั้น แสดงให้เรารู้ถึงสภาวะของรูปที่มัน

เกิดขึ้นในทางนิมิต มันอาจจะเกิดขึ้น ๒ ประการ

กรรมนิมิต เกิดทางกรรมนิมิตเครื่องหมายให้เราได้ทราบ

จากครั้งอดีตก็ได้ หรือนิมิตเครื่องหมายบอกให้เราทราบใน

เรื่องของการกระทำและมารที่มาขัดขวางก็ได้ วิธีปฏิบัติ

ไม่ให้วิจัย ไม่ให้ประเมินผล ไม่ต้องไปดูปริยัติแต่ประการ

ใด มีวิธีปฏิบัติอยู่อันมีผลคือตั้งจิตกำหนด ใช้สติตลอด

อย่างนี้ อย่าไปวิจัย ให้เกิดผลในทางอื่น เพราะการปฏิบัตินี้

ไม่ใช่เรียนหนังสือต้องทำโง่ไว้ ต้องทำโง่ ทำไม่รู้อะไร ทำให้

เกิดเอง ปัญญาเกิดเอง และรู้เองอย่างงี้โดยไม่ได้รู้ตามคนอื่น

บอกเล่า ไม่ใช่รูปแบบคนอื่นมาบอกเล่า ไม่ใช่รู้ในตำรา ไม่ใช่รู้

ในหนังสือ ไม่ใช่รู้ว่าญาณทัสสนะวิสุทธิเกิดขึ้น ในหนังสือ

อย่างนี้เป็นความรู้ธรรมะ

แต่ภาคปฏิบัตินี้ เป็นการปฏิบัติให้เกิดเองโดยภาวนานี้

มันเกิดเอง แล้วก็ปัญญาก็เกิดเอง บอกตัวเองได้ โดยวิธี

ปฏิบัตินี้ อันนี้นักปฏิบัติอย่าลืมด้วยตัวกำหนด มันมีอะไร

เกิดขึ้นทุกวิถีทาง ต้องกำหนดให้หาย ถ้ากำหนดไม่หายนะ

ปล่อยปละละเลยไป เป็นการสะสมหน่วยกิต ทำให้เกิดสันดาน

เป็นพื้นฐานของจิต ทำให้เราปิดบังปัญญาไว้ เกิดโมหจริต

ปัญญาก็ไม่เกิดขึ้นแก่ผู้ปฏิบัติด้วย โดยวิธีนี้จึงต้องกำหนดทุก

อิริยาบถ

เพราะฉะนั้นที่พูดซ้ำมาเป็นเวลานานนี้ ต้องการให้ผู้

ปฏิบัติปฏิบัติโดยถูกต้อง ไม่ต้องฟังเสียงใคร และการปฏิบัตินี้

ขอให้ปฏิบัติไปตามขั้นตอนอย่าไปเอาอย่างอื่นมาประสม

ประสานกัน เดี๋ยวพุทโธบ้าง พองหนอ ยุบหนอบ้าง สัมมา

อรหังบ้าง เลยสับสนอลหม่านตลอดกาล ไม่ได้ผลเท่าที่ควรใน

วิธีปฏิบัติ การปฏิบัติสติปัฏฐานสี่ต้องการให้มีสติ รู้ทาง

อายตนะ ธาตุอินทรีย์เข้าทางทวารหก ขันธ์ ๕ รูปนาม เกิด

ทางทวารหก แล้วก็ดับพร้อมกันไป กิเลสก็เกิดขึ้นทางนั้น

เหมือนกัน คือ โลภะ โทสะ โมหะ อยู่ในขันธสันดาน เรียกว่า

ขันธ์ ๕ รูปนามเป็นอารมณ์ เกิดขึ้นทางอายตนะ ธาตุ อินทรีย์

โดยวิธีนี้เป็นต้น

ถ้าเราสติดี ปัญญาดีแล้ว มันจะบอกได้เป็นขั้นตอน มี

เวทนาอยู่จุดไหน กำหนดได้ จุดนั้นมันก็หายไป เพราะทุกสิ่ง

ทุกอย่างในการฝึกเบื้องต้นมักมีอย่างนี้ ความวัวไม่ทันหาย

ความควายเข้ามาแทรก ครูเขามาสอนแล้วต้องเรียน ครูโลภะ

ครูโทสะ ครูเวทนา ครูฟุ้งซ่าน ครูเสียใจ มาสอนเราว่าทำไม

เสียใจ แก้ไขอย่างไร ก็กำหนดจิตใช้สติตลอดเวลา อริยสัจ

๔ ก็ชัดขึ้น นี่เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าที่สำเร็จมรรคผลมา

ก็ใช้หลักสำเร็จที่อริยสัจ ๔ ก็ได้จากการเจริญสติปัฏฐานมา

นี่เอง

อ่านคนอื่นออก

พระองค์จึงได้ย้ำหลักในการเจริญวิปัสสนากรรมฐาน

ขันธ์ ๕ รูปนามเป็นอารมณ์ ผู้ปฏิบัติธรรมอย่าลืมกำหนด

กำหนดให้ได้ ยืนหนอ ๕ ครั้ง นี่เอาไว้ใช้อะไร สำหรับเราดูคน

อื่นเขา เห็นหนอ ๕ ครั้ง ตั้งแต่ปลายผมคนที่เราเห็น ปลาย

เท้าขึ้นมา เดี๋ยวสติจะบอกว่า คนนี้มีนิสัยไม่ดี คนนี้มีนิสัยดี

คนนี้มีเล่ห์กระเท่ห์เพทุบาย มันจะแจ้งรายงานให้เราทราบ

การเห็น นี่แหละยืนหนอ ๕ ครั้งนี่ สำหรับวิธีดูคนอื่นเขา

เพราะเราดูตัวเองได้แล้ว ฝึกฝนตนเองได้แล้ว อ่านตัวออก

บอกตัวได้ ใช้ตัวเป็น แล้วดูคนอื่น ทำไมอ่านไม่ออกเล่าแบบ

เดียวกัน

เพราะฉะนั้นการยืนหนอ ๕ ครั้ง ต้องการจะดูคนอื่นที่เดิน

เข้ามา คือสภาวรูป จะเป็นคนหรือมนุษย์สัตว์ สิ่งทั้งหลายก็

ตามโดยที่มีวิญญาณและที่ไม่มีวิญญาณ เราอาจจะมองเห็น

วิญญาณมองเห็นดวงวิญญาณ มองเห็นสิ่งที่เร้นลับโดย

ปัญญาได้ ด้วยยืนหนอ ๕ ครั้งนี่แหละ ที่เราจะเพ่งสายตา จะ

ไปดูสภาวรูปที่ไหน ก็กำหนดว่าเห็นหนอ ๆ อย่างนั้น และ

เห็นจริง ๆ ด้วยตาปัญญา นี่แหละปัจจัตตัง ที่จะทำได้จึงต้อง

เห็นไว้ มันมีประโยชน์ในการแก้ปัญหาอย่างเหลือเกิน พอเรา

ทำได้แล้ว เห็นหนอทำได้แล้ว ไม่ต้องกำหนด มันบอกเอง ดี

เอง เรามองเห็นสภาวรูป รูปมันจะแจ้งชัดเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับ

ไป มันจะบอกเป็นขั้นตอนออกมาเอง ไม่ต้องกำหนด

วิธีฝึกเบื้องต้น เราจิตยังไม่เข้าขั้น ยังไม่ถึงวิปัสสนาญาณ

แล้วเราก็ไม่สามารถที่จะบอกได้อย่างนี้ ถ้าเราเข้าถึงขั้นแล้ว

มันจะบอกได้ทั้งหมด เป็นการครอบจักรวาลโดยใช้

สติสัมปชัญญะทุกประการ

พยายามกำหนดโดยต่อเนื่อง

ที่อาตมาได้ชี้แจงแสดงมานี้ต้องย้ำไว้ สำหรับผู้ปฏิบัติ

ปล่อยปละละเลยมาก ไม่ปฏิบัติโดยต่อเนื่อง เราจะเดินไป

ห้องน้ำ ห้องส้วม เดินจงกรมไป และรับประทานอาหารก็

พิจารณาปัจจเวกขณ์ด้วย การกำหนด กินหนอ เคี้ยวหนอ

กลืนหนอ เป็นต้น ให้ช้าที่สุด อันนี้พิจารณาปัจจัยไปในตัว

ด้วย แต่งกายแต่งใจอยู่เสมอ ถ่ายอุจจาระปัสสาวะต้อง

กำหนด ตลอดเวลากาล ส่วนใหญ่ผู้ปฏิบัติจะทำโดยต่อเมื่อ

เดินจงกรมกับพองหนอยุบหนอเท่านั้น เพราะยังไม่สามารถ

จะใช้ได้ ที่จะให้ได้ต้องกำหนดสิ่งแวดล้อมทั้งหมด การปฏิบัติ

ของเราจะได้รับผล สมความมุ่งมาดปรารถนา

ขอเจริญพรผู้ปฏิบัติธรรมทุกท่าน โปรดได้ปฏิบัติโดย

ต่อเนื่อง จะไปอยู่ในอิริยาบถใดก็ตาม ต้องกำหนดเรื่อยไป

เป็นการสะสมเรื่อยไป และมันเกิดเต็มเปี่ยมขึ้นมาแล้ว มันจะ

เย็นอัตโนมัติเห็นได้ชัดคือ ปัญญา

เพราะฉะนั้นการเจริญวิปัสสนากับการศึกษาแบบอื่น

ต่างกัน ต้องทำขึ้นมาเอง ต้องทำไม่รู้ไม่ชี้ ฝากสิ่งทิฐิมานะเก็บ

ไว้ใช้ในตัวเราที่แสดงออก ด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ แล้วใช้

สติกำหนดไปตลอดภาวะของรูปนามขันธ์ ๕ เป็นอารมณ์ จึง

เรียกว่าวิปัสสนากรรมฐาน แสดงผลงานของปัญญาให้ชัดแจ้ง

ต่อไปด้วย

ผู้ปฏิบัติธรรม เดินจงกรมแล้ว นั่งภาวนา นอนกำหนด

เสร็จแล้วเราก็มาที่ห้องพระ ถ้าไม่มีห้องพระตรงไหนก็ได้ อย่า

ลืมแผ่เมตตา โทรจิต อุทิศส่วนกุศล ให้ผู้มีพระคุณ มีบิดา

มารดาเป็นต้น ตลอดกระทั่งเจ้ากรรมนายเวร บรรดาญาติ

ทั้งหลายผู้ล่วงลับไปแล้ว และเจ้ากรรมนายเวรที่จะมาทวง

ถามเราอยู่ทุกขณะ เราจะได้ไม่ปฏิเสธใช้หนี้เวรใช้หนี้กรรม

จากการกระทำโดยอโหสิกรรมนั่นเอง ไม่โกรธ ไม่เกลียด ไม่

อาฆาตเคียดแค้นต่อท่านผู้ใด กรรมนั้นเป็นอโหสิ ไม่มีเวร

กรรมต่อเนื่องกันไป อันนี้ถือว่าเป็นประโยชน์สำหรับผู้เจริญ

วิปัสสนากรรมฐาน

หลังจากนั้น จงอุทิศส่วนกุศลและโทรจิตออกไปทุกทิศ

อโหสิกรรมทุกเวลา ท่านจะได้รับผลทุกประการ จะทำกิจการ

งานทางโลกทางธรรม ทำแล้วไม่ไร้ผล จะเรียกเงินเรียกทองก็

ได้ เรียกแบบไหน เพราะจิตใจของเราเข้าสู่ภาวะของผู้มี

ปัญญาแล้ว จะคิดอ่านอันใด สิ่งนั้นเป็นประโยชน์ สิ่งนั้นมี

อานิสงส์ คิดเงินจะได้ไหลนองคิดทองจะได้ไหลมา กิจการจะ

ได้สำเร็จตามเป้าหมาย เรียกว่าปัญญารอบรู้ในกองการสังขาร

รอบรู้ในเหตุการณ์ของชีวิต สามารถใช้ชีวิตให้เกิดประโยชน์

ของตนเองและบุคคลทั่วไปได้ สมปรารถนาทุกประการ

จึงขอเจริญพรผู้ปฏิบัติธรรม อย่าคิดว่าเป็นเรื่องเหลวไหล

และเป็นเรื่องทำง่ายนะ ทำยากที่สุด ถึงยากอย่างไรก็ตาม ก็

พยายามทำ พยายามที่จะกำหนด และปรารภขันติความ

อดทนไว้ ฝืนใจไว้ให้ได้จนกว่าจะเคยชินเข้าสู่ภาวะแห่งความ

สงบ “นตฺถิ สนฺติ ปรํ สุขํ” สุขอื่นยิ่งกว่าความสงบไม่มีแล้วใน

โลกมนุษย์นี้ เอาไปใช้เป็นประโยชน์ได้ทันท่วงที ทุกประการ

นี่แหละเป็นอาวุธที่พระพุทธเจ้าทรงประทานไว้แก่เรา......

ปัญญา เกิดจากการปฏิบัติ

(พระครูภาวนาวิสุทธิ์)

การกำหนดท้องพองยุบ ก็คือ อานาปานสติ ที่

พระพุทธเจ้าได้ดำเนินมาแล้วเช่นเดียวกัน สมาธิแน่วแน่นี่

ต่างกัน ทางที่เจริญปัญญาตามสติปัฏฐาน ๔ สมาธิยังไม่คงที่

คงวาคงศอกแน่วแน่แต่ประการใด มันจะมีพวกกิเลสต่าง ๆ

อารมณ์ต่าง ๆ มาแทรกแซงอยู่เสมอ นี่เราใช้สติกำหนดได้

อย่างนี้ มันจะมีความสงบได้แค่ไหนไม่สำคัญ สำคัญที่เราจะ

กำหนดได้ในปัจจุบันหรือไม่เท่านั้น แล้วปัญญาจะเกิดเอง

ตามลำดับ แล้วความคุ้นเคยก็จะมาสงบต่อไปภายหลัง

ในด้านวิปัสสนาอันนี้ก็ค่อยเป็นค่อยไป ที่อาตมาว่า ตั้ง

สติที่ลิ้นปี่นี่เราต้องสะสมไว้ให้ได้ อาตมาเคยสอนเด็กมาแล้ว

บางทีเขาเรียนวิชาการที่จะสอบ คิดไม่ออกก็ให้ตั้งสติที่ลิ้นปี่

เป็นวิธีปฏิบัติได้ผลมาแล้ว คือการกำหนดโดยหายใจยาว ๆ

ตั้งสติไว้ที่ลิ้นปี่ กำหนดคิดหนอ ๆ ยาว ๆ นี่สำหรับนักศึกษา

เด็กชั้นระดับวิทยาลัย อีกสักครู่หนึ่งเขาคิดออก ตอบได้

ตามนั้นแล้วไม่เคยผิดพลาด อันนี้เป็นวิธีปฏิบัติสำหรับที่ลิ้นปี่

บางทีเราไม่รู้ตัวว่ามันมีอะไรเกิดขึ้น เราก็ไม่รู้ว่าจะปฏิบัติ

อย่างไร ถ้าเรามีสติกำหนดตรงลิ้นปี่รู้หนอ ๆ พอสติดีปัญญา

เกิด เราก็รู้อะไรขึ้นมาเหมือนกัน อันนี้ไม่ใช่วิธีฝึก แต่เป็นวิธี

ปฏิบัติที่เกิดเฉพาะหน้า ก็ปฏิบัติอย่างนั้น

แต่ฝึกที่ว่า พองหนอ ยุบหนอ การเดินจงกรมนั้นเป็นการ

ฝึกตามระเบียบที่กำหนดนั่นเอง ปัญญานี้ไม่ใช่วิชาการ

ปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน ตามหลักที่พระพุทธเจ้าสอนนี้ ต้อง

ทิ้งตำรับตำราวิชาการ โดยปฏิบัติตามหลักเหตุผลนี้ โดยทิ้ง

ทิฐิ ทิ้งตำรับตำราหมด กำหนดไปเรื่อย ๆ เป็นการสะสม

หน่วยกิตให้เกิดปัญญา คือรอบรู้เหตุผลในอารมณ์ที่เกิดขึ้น

แก้ปัญหาได้อย่างแน่นอน ยกตัวอย่างเขามาถามปัญหาท่าน

ถ้าท่านมีปัญญาในเรื่องนี้ ท่านจะแก้ปัญหาให้เขาได้ประการ

หนึ่ง ประการที่ ๒ ถ้าเรามีปัญหาเกิดขึ้นเหมือนผงเข้าตาเรา

เราสามารถใช้ปัญญาแก้ไข ก็คือความสามารถให้เกิดความสุข

ในครอบครัวได้ นี่ปัญญาอย่างนี้ ไม่ใช่มานั่งแล้วเกิดปัญญา

ไปเห็นโน้นเห็นนี้

ปัญญาที่รอบรู้เหตุผล คือ ปัญญาช่วยตัวเองได้ สามารถ

จะขจัดปัดเป่าความชั่วจากตัวได้ แล้วกิเลสที่เกิดขึ้นแก่ตัวเรา

สามารถยับยั้งได้ทันเวลา ไม่ใช่ปัญญารู้ว่าต้องค้าขายอย่าง

นั้นได้กำไร อย่างนี้ได้กำไร ไม่ใช่อย่างนั้นแน่ ปัญญาที่เรา

ประสบมาจากการวิปัสสนานี้ มันบอกกันไม่ได้ และให้กัน

ไม่ได้ด้วย มันเป็นพรสวรรค์ของใครของมัน บางท่านที่เป็น

วิทยากรก็มีเทคนิคอีกอย่างหนึ่ง บางท่านก็มีอีกอย่างหนึ่ง

สามารถแก้ปัญหาในส่วนนั้นได้

ปัญญาของวิปัสสนานี้เราจะรู้ได้ คนนี้มีทุกข์เราจะแก้

ทุกข์ให้เขาอย่างไร เราจะพูดตามวาระจิตเหมือนพระพุทธเจ้า

ไปทรงโปรดกับสัตว์ทั้งหลาย รู้วาระจิตของคน อย่างนั้นแก้ไข

ได้ตามขั้นตอน แต่ปัญญาที่เกิดขึ้นไม่ใช่ปัญญาในเรืองทำมา

หากินโดยเฉพาะ แต่มันเป็นผลพลอยได้อันหนึ่ง เช่น ปัญญา

รอบรู้ในสังขาร รู้เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้าในตัวเรา

แก้ปัญหาได้เดี๋ยวนี้

ตามปกตินี่เราไม่รู้ว่าปัญญาเกิดขึ้นได้อย่างไร ปัญญานี้

ไม่ใช่ความเฉลียวฉลาดโดยเฉพาะ แต่มันเกิดปัญญาสามารถ

แก้ปัญหาที่เกิดเฉพาะหน้าได้ทันท่วงที อันนี้หายากอย่างที่ว่า

เห็นหนอ นี่ที่อาตมาว่านี้ อาตมาก่อนจะรู้เป็นเวลานาน โมหะ

เกิดขึ้นในตัวเราสามารถยับยั้งได้ทันท่วงที อาตมาว่าขอให้จับ

ให้ได้ว่า คนเดินมานี้มีธุระอะไร แต่เราทำกันไม่ได้ ไม่เคย

กำหนดนั่นเอง จึงไม่มีประสบการณ์กับปัญหาเรื่องนี้ บางที

ผู้หญิงมา ผู้ชายมา เราจะได้มีปัญญารู้ว่าเขามาธุระอะไร เรื่อง

อะไรกับเรา นี่ไม่ใช่เป็นวิชาการแต่มันมีปัญญาเกิดขึ้นจากสติ

ตัวเดียวเท่านั้น ดูหน้าตารู้อันนี้ ก็สังเกตเหตุการณ์ อันนี้บอก

กันยากนะ ปฏิบัติไปเรื่อย ๆ จะเห็นชัด ถ้าเราเป็นนักวิชาการ

เรา ไปเชื่อตำราแล้วไม่ปฏิบัติ ผลที่เกิดจากภาคปฏิบัติจะไม่มี

การศึกษา ภาคปฏิบัติ นี้ยากมาก คือ อารมณ์

เปลี่ยนแปลงหลายอย่างมาแทรกแซงเรา ก็ขอเจริญพรว่า ให้

กำหนดทีละอย่าง ศึกษาไปทีละอย่าง ทีนี้มันฟุ้งซ่าน ความวัว

ยังไม่ทันหาย ความควายเข้ามาแทรกแซงตลอดเวลา เพราะ

ไม่ได้ปฏิบัติมานาน เราไม่ได้ฝึกทางนี้ ไม่ต้องวิจัยประเมินผล

ให้เกิดขึ้นเอง เกิดขึ้นด้วยปัญญาของเรา ปัญญาตัวนี้สำคัญ

ไม่ใช่ปัญญาสามารถทางวิชาการ แต่กลับเป็นปัญญาทางใน

เช่นมีเวทนากำหนดทีละอย่าง มันก็ปวดอย่างที่อาตมาเจริญ

พรแล้ว ยิ่งปวดหนัก ๆ เดี๋ยวมันจะเกิดอนิจจังไม่เที่ยง มัน

เป็นทุกข์จริง ๆ นะ ทุกข์นี่คือตัวธรรมะ เราจะพบความสุข

ต่อเมื่อภายหลัง แล้วเวทนาก็เกิดขึ้นสับสนอลหม่านกัน แล้ว

ความวัวไม่ทันหาย ไอ้โน้นแทรกไอ้นี่แซงตลอดเวลาทำให้เรา

ขุ่นมัว ทำให้เราฟุ้งซ่านตลอดเวลา

เราก็กำหนดไปเรื่อย ๆ ทีนี้ถ้าปัญญาเกิดขึ้นเป็นขั้นตอน

มันก็จะรู้ในอารมณ์นั้นได้อย่างดีด้วยการกำหนด มันมีปัญหา

อยู่ว่า เกิดอะไรให้กำหนดอย่างนั้น อย่าไปทิ้ง อริยสัจ ๔

แน่นอน เกิดทุกข์แล้วหาเหตุที่มาของทุกข์ เอาตัวนั้นมาเป็น

หลักปฏิบัติ แล้วจะพบอริยสัจ ๔ แน่นอนโดยวิธีนี้ อันนี้ขอ

เจริญพรว่าค่อย ๆ ปฏิบัติ กำหนดไปเรื่อย ๆ พอจิตได้ที่

ปัญญาสามารถตอบปัญหาสิบอย่างได้เลยในเวลาเดียวกัน คน

มาเรื่องโน้นเรื่องนี้ เดี๋ยวคอมพิวเตอร์ตีสามารถจะแยก

ประเภทบอกเขาได้ อารมณ์ฟุ้งซ่านต้องเป็นแน่เพราะเราเพิ่ง

ปฏิบัติไม่นาน

แต่อาตมาทำมานานแล้ว ๓๐ กว่าปีแล้ว แล้วทำอย่าง

จริงจังถึงจะได้รู้ว่าตัวเวทนาเป็นตัวธรรมะ ตัวทุกข์นี่เป็นตัว

ธรรมะแล้วตัวสุขนี้เป็นเรื่องเล็กไปเลย เมื่อก่อนนี้เราก็หาไอ้

เรื่องสุข ต้องการมีความสุขความเจริญด้วยกันทุกคน แต่เรา

ไม่ผ่านความทุกข์เลย เราก็สุขเจือปนในความทุกข์ไม่แน่นอน

ความสุขเป็นอนิจจังอย่างแน่นอน

อาตมาก็ทำมาหลาย ๆ อย่างเลยจัดจดนี้ได้ เราจึงแบ่ง

วาระจิตออกไปทำงานและโอกาสที่มันจะเกิดปัญญาเหตุผล

ข้อเท็จจริง สามารถจะเอาปัญญาของเรานี้ไปช่วยคนอื่นได้

บอกหนทางคนอื่นได้ แต่นี่มันก็ไม่ใช่วิชาการ คือ พองหนอ

ยุบหนอให้ชัด ๆ ไว้ถ้ามันชัดไม่ได้ในตอนใหม่ ๆ ก็ค่อยเป็น

ค่อยไปอย่างที่อาตมาว่า นอนตั้งสติไปเรื่อย ๆ

อาตมาว่าเรายึดทางสายเอก ทางอื่นอาจจะถูกของท่าน

แต่เราไม่เคยปฏิบัติ เราก็อาจจะว่าของท่านไม่ถูก ให้มีสติก็

ใช้ได้ แต่อาตมาว่าอย่างนี้ง่าย ๆ ก็คือ สติปัฏฐาน ๔ กาย

เวทนา จิต ธรรม ปฏิบัติได้ทุกเวลา อายตนะธาตุอินทรีย์เป็น

หลักของเรา อินทรีย์เป็นหน้าที่รับผิดชอบ เกิดจิตที่อินทรีย์

หน้าที่สัมผัส มันก็ปรุงแต่งขึ้นมาโดยเฉพาะ ตั้งสติไว้แล้วก็ดับ

วูบลงไป อันนี้เป็นคำสอนทางสายเอกนะ

พระพุทธเจ้าว่าทางสายเอกนั้นทำได้ทุกเวลา จะยืนเดิน

นั่งนอน เหลียวซ้ายแลขวามีสติสัมปชัญญะทุกเวลากาล จะ

หยิบก็มีสติ หยิบแล้วให้รู้ตัวว่าหยิบอะไร อันนี้เป็นคำสอนของ

พระพุทธเจ้าที่ละเอียดอ่อน โดยอิริยาบถที่เราทำอยู่ทุกวันนี้ก็

เป็นสติปัฏฐาน ๔ มีสติหมด แต่ที่เราฝึกปฏิบัตินะ เชี่ยวชาญ

แล้วไม่ต้องกำหนด มันเกิดขึ้นเอง เวลาเรายกมือขึ้นหรือจะ

หยิบอะไรนี่ สติจะบอกว่าหยิบมาทำอะไรและเกิดประโยชน์

อย่างไร ปัญญามันจะสอดคล้องต้องกัน

เรายึดหลักที่สติปัฏฐาน ๔ เป็นข้อปฏิบัติ เพราะเราทำ

ได้ผลมาแล้ว มันเกิดปัญญารอบรู้เหตุผลชีวิตของเราที่จะต้อง

เกิดขึ้นในวันหน้า อันนี้เป็นอีกรูปหนึ่ง บางแห่งก็ปฏิบัติกันอีก

อย่างหนึ่ง แต่ก็คงถูกจุดมุ่งหมายอย่างเดียวกันอย่างที่อาตมา

เคยพูดเสมอ คือ คลำช้าง มันก็คือช้างด้วยกัน เป็นช้างตัว

เดียวกัน จะไปว่าของท่านผิดก็ไม่ได้หรอก

แต่การที่แก้จริตในสมถะ ๔๐ ประการนั้น ก็ต้องแก้จริต

ไปแล้วแต่ชอบเพ่งรูปสวยก็ไปสำเร็จมรรคผลนิพพาน

เหมือนกัน แต่ต้องเจือจางหายไปด้วย อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

ก็ไปเป็นทางวิปัสสนาได้ แต่บางแห่งก็ไม่ถูกเหมือนกัน ไป

ทางไสยศาสตร์ ไปกำหนดทางอื่นไปก็เยอะ ก็แล้วแต่

การหายใจออกยาวหรือสั้นนั้นไม่สำคัญ ๆ อยู่ข้อเดียว

คือกำหนดได้ในปัจจุบัน คือ พองหนอ ยุบหนอ กำหนดได้

หากเรากำหนดไม่ได้ เร็วไป ช้าไป กำหนดไม่ทันก็กำหนด

ใหม่ อันนี้ไม่ต้องคำนึงถึงว่าพองยาวหรือยุบยาว หรือยุบยาว

ไป พองสั้นไป อันนี้ไม่ต้องกำหนด เราเพียงแต่รู้ว่ากำหนดได้

ในปัจจุบันหายใจเข้าท้องพอง หายใจออกท้องยุบ ก็กำหนด

เรื่อย ๆ ไปอย่างนี้เท่านั้นก็ใช้ได้ ทีนี้เราก็ไม่จำเป็นต้องรู้ว่า

พองยาวเท่านั้นยุบยาวเท่านั้นเท่านี้ แต่บางครั้งจะรู้เอง จะรู้ว่า

พองมีกี่ระยะยุบมีกี่ระยะ บางครั้งมันจะเกิดมาเอง ว่าพองยาว

ยุบสั้น บางทีบางครั้งยุบยาวยุบลงไปลึกเดี๋ยวพองสั้นมัน

เกิดขึ้นเองนะ อันนี้มีข้อหมายอยู่อันหนึ่งว่า กำหนดให้ได้ใน

ปัจจุบัน

อาตมากว่าจะปฏิบัติพองยุบได้ก็ต้องฝึกอยู่นาน เพราะ

ปฏิบัติพุทโธมาตั้ง ๑๐ ปี ธรรมกายสัก ๖ เดือน ทีนี้เราก็มา

เลื่อนทำสติปัฏฐาน ๔ เดี๋ยวพองหนอ ยุบหนอ เดี๋ยวพุทโธ

อาตมาได้แก่ตัวเอง บางทีกำหนดได้ อ้าวมาตรงนี้อีกแล้ว ทำ

มานาน ๑๐ ปี มันก็ฝังอยู่นาน แล้วก็ค่อย ๆ ไป อาตมาว่า

อย่างนี้แหละดี พองหนอยุบหนออย่างนี้แหละ แต่ก็อดไปติดที่

พุทโธไม่ได้ เพราะเราทำพุทโธมาก่อน ๑๐ ปี ทีนี้หนักเข้า

อารมณ์ก็ไปหลาย ๆ กระแส แต่พุทโธใช้สติปัฏฐาน ๔ ก็

เหมือนกัน ก็ได้เหมือนกันนะ แต่ทำอารมณ์เดียวที่ท้องนี่ทำ

ให้เราเห็นได้ชัด

พองหนอยุบหนอเป็นประการใด บางทีมันจะวูบไปตอน

พองหรือวูบไปตอนยุบ นี่ก็จับได้ชัดดีกว่ากันเท่านั้นเอง มี

นิมิตอะไรบ้างไหม บางคนบอกว่านั่งหลายชั่วโมงแล้วไม่เห็น

อะไร คงจะไม่ได้ดี บางคนเขาว่าอย่างนั้น ข้อเท็จจริงทำ

วิปัสสนาไม่ต้องการเห็นนิมิต ถ้ามีนิมิตในสมถะเกิดขึ้นแล้วก็

กำหนดเห็นหนอไม่เอาเสีย บางแห่งบางคนประสาทไหวติง

มันมีอุปาทานยึดมั่น นิมิตเยอะ เดี๋ยวนิมิตเกิดอย่างนี้อย่างนั้น

กัน บางทีนั่งแค่ ๕ นาทีเทพธิดาลอยมาแล้ว เห็นโน้นเห็นนี่

กันมากมายก็ต้องกำหนดได้ มันเป็นวิธีปฏิบัติ

เวลายืน ทีกระหม่อมตั้งสติให้ดี วับลงไปที่ปลายเท้า ยืน

หนอที่ปลายเท้าพอดี สำรวมที่ปลายเท้าขึ้นมาบนศีรษะ ยืน

สำรวมนึกมโนภาพ จากปลายเท้าถึงกระหม่อมพอดีหนอ มัน

จะมีพิจารณาตัวเองโดยเฉพาะ เกิดภาพกายขึ้นมาโดยเฉพาะ

แล้วนึกมโนภาพจากกระหม่อมถึงปลายเท้า ทั้งหมด ๕ ครั้ง

แล้วก็ลืมตา มันมีความรู้สึกว่า มันชาไป ชาตามตัว แต่มันเกิด

คิดในใจขึ้นมาเอง ถ้าเรายืนหนอ บางที่จิตเรามันถากมา

ทางซ้ายทางขวาจะไม่รู้สึก หากถากทางด้านขวา ทาง

ด้านซ้ายจะไม่รู้สึก

วิธีปฏิบัตินี้ก็ให้กำหนดยืนหนอให้เห็นตัวทั้งหมด ให้นึก

มโนภาพว่าตัวเรายืนแบบนี้ ให้กึ่งกลาง ศูนย์กลางจากที่ศีรษะ

ลงไประหว่างหน้าอกแล้วก็ลงไปถึงระหว่างเท้าทั้งสอง แล้ว

มันจะไม่มีความไหวติงในเรื่องขวาหรือซ้าย บางที่ถ้าเราไป

ทางขวา ทางซ้ายเราไม่มีความรู้สึก แต่ไม่ใช่อัมพาต มันเกิด

เอง ยืนนี่กำหนดไปเรื่อย ๆ ช้า ๆ ให้จิตมันพุ่งไปได้ตาม

สมควร จากคำว่ายืนหนอ ยืนจากซ้ายหนอขึ้นบนศีรษะพอดี

บางทีจิตนี่มันลงไปทางซ้ายบ้างขวาบ้าง ทีนี้เราก็แวบลงไปใน

มโนภาพให้รู้สึกว่าเรายืนท่านี้ลงไปเท่านั้น

พองยุบก็เหมือนกัน ตอนแรกก็ชัดดี พอเห็นหนักเข้าก็

เลือนลางบางทีแผ่วเบา จนไม่มองเห็นพองยุบ ถ้ามันตื้อไม่

พองไม่ยุบให้กำหนดรู้หนอ หายใจยาว ๆ รู้หนอ ๆ ตั้งสติไว้

ตรงลิ้นปี่ กำหนดพองหนอ ยุบหนอ เดี๋ยวชัดเลย ถ้าหากว่า

พองหนอยุบหนอนี่มันไม่ชัดแผ่วเบามาก เรายังกำหนดได้ก็

กำหนดไป เอามือจับคลำดูก็ได้ว่ามันจะชัดไหม เดี๋ยวก็ชัด

ขึ้นมา ถ้าไม่เป็น เช่นนั้น ให้กำหนดตัวรู้เสีย รู้หนอ ๆ ตั้งสติไว้

แล้วกำหนดพองหนอ ยุบหนอเดี๋ยวชัด จิตฟุ้งซ่านมากไหม

ถ้ามีบ้างก็ให้กำหนดสติปัฏฐาน ๔ นั้นมีกำหนดอย่างนี้ อย่าง

ที่ทางพุทโธนั้นไม่ใช่ อาตมาเคยทำมานานกว่าจะเข้าเบาะเข้า

แสใช้เวลานานหน่อย ต้องค่อย ๆ กำหนดไป

แต่เรื่องวิปัสสนานี่มีอย่างหนึ่งที่น่าคิด คือประการแรก

ปัญญาที่จะเกิดขึ้นได้นั้นมันมีกิเลสมากมายหลายอย่างที่

เกิดขึ้นในตัวเราทั้งหมด เราจะรู้กฎแห่งกรรมความเป็นจริง

จากภาพเวทนานั้นเอง ประการที่ ๒ รองลงไปมีอะไรก็

กำหนดสติปัฏฐาน ๔ ให้ยึดหลักนี้ไว้ มีอะไรเกิดขึ้นก็ให้

กำหนดเหตุนั้น ไม่ใช่ดิ่งลงไปเฉย ๆ ปัญญาที่จะเกิดนั้นไม่ใช่

เกิดเพราะดิ่งเฉย ๆ คือความรู้ตัวเกิดขึ้นโดยสติสัมปชัญญะ

ภาคปฏิบัติจากการกำหนดนี่เอง เวทนาที่ปวดเมื่อยนั้น มัน

ปวดตามโน้นตามนี้เราก็หยุดเอาทีละอย่าง อย่างที่อาตมา

กล่าวแล้ว กำหนดเวทนาให้ได้ คือ เวทนากำหนดได้เมื่อใด

มากมายเพียงใดซาบซึ้งเพียงนั้น มันเกิดเวทนาอย่างอื่น

ขึ้นมาก็เป็นเรื่องเล็กไป อันนี้ข้อสำคัญอยู่ตรงนี้

บางครั้งมันอาจจะนึกได้ ไปทำเวรทำกรรมอะไรไว้ไม่ต้อง

ไปคำนึงถึงกรรมนั้นเลย ให้มีข้อปฏิบัติเพื่อไม่ให้มีอารมณ์

ฟุ้งซ่านไปอยู่ในกรรม ก็ด้วยการกำหนดเวทนานั้นเอง นี่วิธี

ปฏิบัติไม่ต้องเอาอย่างอื่นแล้ว กำหนดเวทนาที่เกิดขึ้นกับเรา

เองโดยเฉพาะ เดี๋ยวมันจะแจ้งชัดขึ้นมาเอง เจ็บมากให้

กำหนด เราจะแผ่เมตตาตอนทำกรรมฐานไม่ได้ มีหลักปฏิบัติ

คือ พอเรานั่งกำหนดเรียบร้อยดี ๑ ชั่วโมง หมดสัจจะที่เรา

อธิษฐานไว้ เราก็อโหสิกรรม วิธีปฏิบัติอโหสิกรรมต่อการ

กระทำ เวรกรรมที่ทำไว้อดีต เราอโหสิให้ได้ อโหสิแล้วก็แผ่

เมตตาให้แก่เขาโดยวิธีนี้

ยกตัวอย่าง นักศึกษามาจากขอนแก่นเรียนที่วิทยาลัยครู

อยุธยา ปวดทนไม่ไหว กำหนดก็ไม่หาย ก็มานึกได้ว่าเมื่อ

ตอนเป็นเด็ก พ่อแม่ให้ไปจับเขียดก็ไปหักขามัน มันกำลังเป็น

ๆ เด็กคนนี้เล่าให้ฟัง อาตมาถามว่า “หนูกำหนดหายไหม”

“ไม่หายเจ้าค่ะ กำหนดยิ่งปวดใหญ่” “เมื่อก่อนเคยนึกถึงเขียด

ไหม” “ไม่เคยนึกเลย” หนักเข้าทำอย่างไร ก็แก้ไขปัญหาด้วย

การแผ่เมตตาอุทิศส่วนกุศล หายปวดเลย เดี๋ยวนี้เป็นอาจารย์

ไปแล้ว สำเร็จ คบ. ก็ใช้วิธีปฏิบัติอย่างที่เราปฏิบัติกันมา........