click here

สติปัฏฐาน (หลวงพ่อจรัญ ฐิตธฺมโม)

การบำเพ็ญจิตภาวนาตามแนวทางสติปัฏฐาน ๔ ของ

พระพุทธเจ้าของเรานี้

วิธีปฏิบัติเบื้องต้นต้องยึดแนวหลักสติเป็นตัวสำคัญ

สติปัฏฐาน ๔ มีอยู่ ๔ ข้อ สำหรับผู้ปฏิบัติธรรมใหม่ จงท่อง

ความหมายนี้ไว้ก่อน

ข้อที่ ๑ กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน แปลตามศัพท์ว่า

พิจารณากายในกาย นี้สักแต่ว่ากาย ไม่มีตัวตนบุคคลเราเขา

แต่โดยวิธีปฏิบัติแล้ว

ให้เอาสติ เอาจิตเพ่งดูกาย ยืน เดิน นั่ง นอน เหลียวซ้าย แลขวา

จะคู้แขนเหยียดขาต้องติดตามดู

คือใช้สตินี่เอง ดูร่างกายสังขารของเรา

อันนี้เรารู้ไว้เป็นเบื้องต้นก่อนสำหรับข้อหนึ่ง

ข้อที่ ๒ เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน เวทนาเป็นสภาพที่

ทนอยู่ไม่ได้ บัญชาการไม่ได้ ต้องเป็นตามสภาพนี้

และเป็นไปตามธรรมชาติเหล่านี้

เวทนามีอยู่ ๓ ประการด้วยกัน ได้แก่

สุขเวทนา ทุกขเวทนา และอุเบกขาเวทนา

ทั้งสามประการนี้ จุดมุ่งหมายก็ต้องการจะให้สติ

ไปพิจารณาเวทนานั้น ๆ

เช่น ฝ่ายสุขก็มีทั้งสุขกาย สุขใจ อันนี้เรียกว่า สุขเวทนา

แล้วก็ทุกข์กายทุกข์ใจ หรือจะว่าทุกข์

ทางด้านกายและใจก็ได้ เรียกว่า ทุกขเวทนา

อุเบกขาเวทนา ก็คือไม่สุขไม่ทุกข์

จิตใจมักจะเลื่อนลอยหาที่เกาะไม่ได้

เรียกว่า อุเบกขาเวทนา

วิธีปฏิบัติต้องใช้สติกำหนด คือตั้งสติระลึกไว้

ดีใจก็ให้กำหนด กำหนดอย่างไรหรือ

กำหนดที่ลิ้นปี่ หายใจยาว ๆ

จากจมูกถึงสะดือให้ได้ หายใจขึ้นลงยาว ๆ

กำหนดว่า ดีใจหนอ ดีใจหนอ

ทำไมต้องปฏิบัติ เช่นนี้เล่า เพราะความดีใจและสุขกาย

สุขใจนั้น เดี๋ยวก็ทุกข์อีก

สุขเจือปนด้วยความทุกข์อย่างนี้เพื่อ

ความไม่ประมาทในชีวิตของเรา

จะต้องรู้ล่วงหน้า รู้ปัจจุบันด้วยการกำหนด

จึงต้องกำหนดที่ลิ้นปี่

บางคนบอก กำหนดที่หัวใจ ถูกที่ไหน

หัวใจอยู่ที่ไหน ประการใด

อันนี้ผู้ปฏิบัติยังไม่ต้องรับรู้วิชาการ ทิ้งให้หมด

ปฏิบัติตรงนี้ให้ได้

ลิ้นปี่เป็นขั้วแบตเตอรี่ชาร์ทไฟฟ้าเข้าหม้อทุกคนไปแปรธาตุ

การปฏิบัตินี้ไม่ใช่การวิจัย ไม่ใช่ประเมินผล

แต่เป็นการให้ผุดขึ้นมาเองโดยปกติธรรมดานี่แหละ

ให้มันใสสะอาด รู้จริงรู้จัง รู้ปัจจัตตังเวทิตัพโพ วิญญูหิ

ให้รู้ขึ้นมาเอง

คำว่ารู้เองนี้ทำยาก รู้วิชาการทำง่าย

อ่านหนังสือท่องได้ก็ได้ แต่รู้เองให้ใสสะอาดขึ้นมารู้ยาก

ทำไมจะรู้ได้ง่าย ต้องปฏิบัติขึ้นมา ดีใจ เสียใจ

มีความสุขกายสุขใจ อย่าประมาทเลินเล่อนัก

เราต้องตั้งสติทุกอิริยาบถตามกำหนด

การกำหนดจิตนี้หมายความว่า ให้ตั้งสติ

เป็นวิธีปฏิบัติสัมปชัญญะมีความรู้ตัวอยู่ตลอดปัจจุบัน

อย่างนี้เป็นต้น

อดีตไม่เอา อนาคตไม่เอา ให้เอาปัจจุบันที่มันเกิดขึ้น

ให้ปฏิบัติอย่างนี้

โดยข้อปฏิบัติง่าย ๆ ถ้าเสียใจ มีความทุกข์ใจ

มันอยู่ในข้อนี้ จึงต้องกำหนดที่ลิ้นปี่

เสียใจหนอ ๆ หายใจลึก ๆ ยาว ๆ เสียใจเรื่องอะไร

เป็นการป้อนข้อมูลไว้ให้ถูกต้อง

สตินี่ระลึกได้ หมายถึงตัวแจงงาน

หาเหตุที่มาของทุกข์ ตัวสัมปชัญญะเป็นตัวบอกให้รู้

ให้มีความเข้าใจเรียกว่า ปัญญา

รู้เท่าทันเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นปัจจุบันนั่นเอง

คนเรานี่จึงต้องกำหนดที่เวทนานี้

ปวดเมื่อยเป็นเวทนาทางกาย แต่จิตไปเกาะ

อุปาทานยึดมั่น ก็ปวดใจไปด้วย

เช่น เราเสียใจ ร่างกายไม่ดี สุขภาพไม่ดี

เป็นโรคภัยไข้เจ็บ จิตมันก็เกาะที่เจ็บนั้น

จึงต้องให้กำหนดด้วยความไม่ประมาท

เป็นวิธีฝึกปฏิบัติก็กำหนดเวทนานั้น

ปวดหัวเข่าที่ไหนก็ตาม ต้องตามกำหนด

กำหนดเป็นตัวปฏิบัติ เป็นตัวระลึก

เอาจิตไปสู่จุดนั้น เป็นอุปาทานยึดมั่นก่อน

เพราะเราจะก้าวขึ้นบันไดก็ต้องเกาะยึด

เราจะก้าวต่อไปก็ต้องปล่อย นี่อุปาทาน

ถ้าใหม่ ๆ นี้เรียกว่า สมถะ

สมถะยึดก่อน แล้วปล่อยไปก็เป็นวิปัสสนา เป็นต้น

เราจะทราบความจริงถึงจะเป็นวิปัสสนาขึ้นมาต่อภายหลัง

เพราะฉะนั้น ผู้ปฏิบัติต้องเข้าใจอย่างนี้ ต้องกำหนด

ส่วนใหญ่ไม่กำหนดกัน จึงไม่รู้เรื่องรู้ราวอย่างนี้เป็นต้น

มีความสุขทางไหนก็ตาม เดี๋ยวจะทุกข์อีก

นี่มันแก้ไม่ได้เพราะอย่างนี้

เกิดที่ไหนต้องแก้ที่นั่น ไม่ใช่ไปแก้กันที่อื่น

หาเหตุที่มาของมัน คือ สติ

สติเป็นตัวกำหนด เป็นตัวหาเหตุ เป็นตัวแจงเบี้ย

บอกให้รู้ถึงเหตุผล ตัวสัมปชัญญะรู้ทั่วรู้นอก รู้ใน

นั่นแหละคือตัวปัญญา ความรู้มันเกิดขึ้น

ตัวสมาธิ หมายความว่า จับจุดนั้นให้ได้

เช่น เวทนาปวดเมื่อย เป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติมาก

จึงต้องให้กำหนด

ไม่ใช่ว่ากำหนดแล้วมันจะหายปวดก็หามิได้

ต้องการจะใช้สติไปควบคุมดูจิตที่มันปวด

เพราะปวดนี่เราคอยยึดมัน จิตก็ไปปวดด้วย

เลยก็กลับกลายให้เกิดทุกข์ใจขึ้นมา

เพราะอุปาทานไปยึดขึ้นมาอย่างนี้เป็นต้น

จุดมุ่งหมายก็ต้องการให้เอาสติไปดู ไปควบคุมจิต

ว่ามันปวดมากแค่ไหนประการใด

อุเบกขาเวทนา ไม่สุขไม่ทุกข์ ใจก็ลอยหาที่เกาะไม่ได้

ใจลอยเหม่อมองไปแล้ว เห็นคนเป็นสองคนไป

จึงต้องกำหนดเวทนา กำหนดที่ไหน กำหนดที่ลิ้นปี่

หายใจยาว ๆ ลึก ๆ สบาย ๆ แล้วก็ตั้งสติระลึกก่อน

กำหนดรู้หนอ ๆๆๆ

ถ้าเราสร้างคอมพิวเตอร์ขึ้นมาได้ครบ ป้อนข้อมูลเข้าไป

รู้หนอ ๆ เดี๋ยวสติรวมยึดมั่นในจิต จิตก็แจ่มใส

ความทุกข์นั้นก็จะหายไป

อุเบกขาเวทนา ไม่สุขไม่ทุกข์ ส่วนใหญ่จะประมาทพลาดพลั้ง

จึงต้องกำหนดทุกอิริยาบถดังที่กล่าวนี้

ข้อที่ ๓ จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน

ต้องท่องให้ได้ ทำไมเรียก จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน

ฐานของจิตต้องยึดในฐานทัพนี้

จิตเป็นธรรมชาติที่คิดอ่านอารมณ์

รับรู้อารมณ์ไว้ได้เหมือนเทปบันทึกเสียง จิตเกิดที่ไหน

ผู้พัฒนาจิตต้องรู้ที่เกิดของจิตอีกด้วย

จิตเกิดทางอายตนะ ธาตุอินทรีย์นี่เอง

จะพูดเป็นภาษาไทยให้ชัด ตาเห็นรูปเกิดจิตที่ตา

หูได้ยินเสียงเกิดจิตที่หู จมูกได้กลิ่นเกิดจิตที่จมูก

ลิ้นรับรสเกิดจิตที่ลิ้น กายสัมผัสร้อนหรือหนาว

อ่อนหรือแข็งที่นั่งลงไป เกิดจิตทางกาย

เรียกว่า จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน

วิธีปฏิบัติทำอย่างไร ให้ทำอย่างนี้ ที่มาของจิตรู้แล้วเกิดทางตา

ตาเห็น เห็นอะไรก็ตั้งสติไว้ จับจุดไว้ที่หน้าผาก

อุณาโลมา..... กดปุ่มให้ถูก เหมือนเรากดเครื่องคิดเลข

บวกลบคูณหารมีครบ กดปุ่มให้ถูกแล้วผลลัพธ์จะตีออกมาอย่างนี้

เห็นหนอ ๆ เห็นอะไร เห็นรูป รูปอยู่ที่ไหน

สภาวะรูปนั้นเป็นอย่างไร สภาพผันแปรกลับกลอกหลอกลวงได้

เยื้องย้ายได้ทุกประการ เรียกว่า รูป เป็นเรื่องสมมติ

และเป็นเรื่องทำลายได้

เกิดขึ้น ตั้งอยู่ แปรปรวนดับไป คือรูป ต้องกำหนด

นักปฏิบัติอย่าทิ้งข้อนี้ไม่ได้

ในจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน เป็นธรรมชาติของจิตเกิดที่ตา

เกิดแล้วกำหนด ไม่ใช่ว่าเราแส่ไปหากำหนดข้างนอก

ตาเห็นอะไรก็กำหนดว่า เห็นหนอ

ทำไมต้องกำหนดด้วย

เพราะจิตมันเกิด ตาสัมผัสกับรูปเกิดจิต

ในเมื่อเกิดขึ้นแล้ว เห็นของเหล่านั้น เรายังไม่มีปัญญา

เราชอบไหม ชอบเป็นโลภะ ไม่ชอบเป็นโทสะ

เราไม่ใช้สติเลยกลายเป็นคนโมหะ

รู้ไม่จริง รู้แค่ตาเนื้อ ไม่รู้ตาใน ดูด้วยปัญญาไม่ได้

เลยดูด้วยโมหะ

คนเราจึงได้เลอะเทอะเปรอะเปื้อนไปดังที่กล่าวแล้ว

ต้องใช้สติ

นี่ข้อจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน เป็นธรรมชาติของจิต

ต้องพัฒนาตรงนี้ ต้องกำหนดทุกอาการ ทุกอิริยาบถ

หูได้ยินเสียง หูกับเสียงอย่างไร ไกลแค่ไหนอย่างไร

ไม่ต้องไปประเมินผล ไม่ต้องวิจัย ห้าม!

ห้ามเพราะเหตุใด

เพราะมันเป็นวิปัสสนึกไป นึกขึ้นมาก็วิจัยตามวิชาการ

มันจะไม่ได้ผล เราก็ตั้งสติไว้ที่หู ฟังเสียงหนอ

เราฟังเฉย ๆ ไม่ได้หรือ ทำไมต้องกำหนดด้วย

ถ้าเราไม่กำหนด เราจะขาดสติ

ถ้ากำหนดก็เป็นตัวฝึกสติ ให้มีสติอยู่ที่หู

จะได้รู้ว่าเสียงอะไร เสียงหนอ ๆ

กำหนด เสียง เฉย ๆ ได้ไหม ได้! แต่ไม่ดี

เพราะเหตุใด

หนอ ตัวนี้เป็นการรั้งจิตให้มีสติดี

มีความหมายอย่างนั้น

คำว่าหนอนี้ เป็นภาษาไทย หนอดีมาก

เราจะบอกว่า เสียงหนอ มันรั้งจิตได้ดีมาก

มีสติดีในการฟัง ระลึกหนอว่า เสียงเขาด่า

เสียงเขาว่า หรือเสียงเขาสรรเสริญเยินยอ ประการใด

สัมปชัญญะ ตัวรู้ว่าเสียงนี้ของนาย ก.

เสียงนี้ของ นาง ข. มาพูดเรื่องอะไร

ตัวสติจะแจงเบี้ยหาเหตุที่พูด ทำไมเขาจึงพูดเช่นนั้น

ตัวสัมปชัญญะก็บอกกับเราว่า อ๋อ เขาพูดนี่ เพราะ

อิจฉาเรา เขาด่าเรา มาว่าเรา

สติบอก สัมปชัญญะเป็นตัวคิด ปัญญาก็แสดงออก

คอมพิวเตอร์ตีออกมาว่า เสียงนี้ไร้ประโยชน์

เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ก็วูบดับไปทันทีที่หู

เลยก็ไม่ต่อเนื่องเข้ามาภายในจิต

เราก็ไม่มีการเศร้าหมองใจ เพราะข้อคิดนี้

เพราะฉะนั้นนักปฏิบัติ ต้องกำหนดตรงนี้

ไม่ใช่เดินจงกรม นั่งปฏิบัติ

พองหนอยุบหนอให้ได้ ไม่ใช่ตรงนั้น

ตรงนั้นเป็นตัวสร้างเครื่องคอมพิวเตอร์ให้มีพลังจิต

ในข้อคิดของวิปัสสนาญาณอีกประการหนึ่งต่างหาก

ผู้ปฏิบัติต้องเริ่มต้นด้วยการพิจารณาดูจิต จิตเกิดทางหู

ถ้าเราสร้างเครื่องได้ดีแล้ว ป้อนข้อมูลถูก สร้างระบบถูก

ข้อมูลในจิต คือ อารมณ์ที่เราเก็บเอาไว้นานนักหนาแล้ว

คลี่คลายไม่ออก แฝงไว้ในอารมณ์คือ โลภะ โทสะ โมหะ

ทำให้จิตเศร้าหมองมาช้านาน ไม่ผ่องใสจึงต้องกำหนดอย่างนี้

เสียงหนอ ๆ ไม่ใช่เท่านี้เลยนะ

เสียงเขาด่า ใช่แล้วถ้าเรามีสมาธิดี

สะสมหน่วยกิตสติปัฏฐานสูตรไว้ชัดเจน เสียงหนอ

ก็รู้แล้ว อ๋อเขาด่าเรา ด่าเราตรงไหน มีตัวตนตรงไหนบ้าง

ที่เราจะถูกด่า แล้วเจ็บช้ำน้ำใจเช่นนี้

เราก็ใช้ปัญญานี้เอง

ฟัง อ๋อเขาด่า ด่ามาโดยสมมติว่าด่าเรา คิดว่าอย่างนั้น

แต่เราอยู่ตรงไหน ก็หาตัวเราไม่ได้ ตัวเราไม่มี

อย่างนี้คือ ปัญญา

ไม่มีตัวตน ไม่มีบุคคล แต่เป็นโดยสมมติขึ้นมาที่เขาด่าเท่านั้น

แล้วก็แปรปรวนเปลี่ยนแปลงสภาพของมันแล้วก็หลุดไป

ดับวูบไปที่หู อันนั้นก็หมดสิ้นไป นี้เรียกว่า ตัวปัญญา

นักปฏิบัติต้องกำหนดทุกอิริยาบถในการฝึก

เป็นการดัดนิสัยให้เข้าสู่จุดมุ่งหมายของผู้มีปัญญา

เป็นความเคยชินจากการปฏิบัติธรรม

ส่วนใหญ่พูดอย่างนี้ใครก็ทำได้ ใครก็รู้

แต่ปฏิบัติจริง ๆ ไม่ได้ เพราะไม่เคยกำหนดเลย ปล่อยเลยไปหมด

เข้ามาถึงจิตใจภายในจิต คือ ประตูทั้ง ๖ ช่อง

เข้ามาถึงห้องในที่นอนของเรา จนแต้มจนด้วยเกล้า จนด้วยปัญญา

แก้ไขปัญญาไม่ได้เลย เพราะมันอยู่ในจุดนี้เป็นจุดสำคัญ

แต่ผู้ปฏิบัติธรรมเอาไปทิ้งหมด ไม่เคยปฏิบัติจุดนี้เลย

มีแต่จะจ้องเดินจงกรม จ้องท้องพองหนอยุบหนออย่างเดียว

เป็นไปไม่ได้

ไม่ครบสติปัฏฐาน ๔

ปฏิบัติในข้อจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐานสูตร

ข้อนี้เป็นข้ออินทรีย์หน้าที่การงานที่จะต้องรับผิดชอบตัวเอง

ต้องกำหนดเสียงหนอ ๆ ถ้ากำหนดไม่ทัน

มันเลยเป็นอดีตไปแล้ว เกิดเข้ามาในจิตใจเกิดโทสะ

เกิดโกรธขึ้นมาทันทีทำอย่างไร ไปเสียงหนออีกไม่ได้

ต้องกำหนด ตัวสัมปชัญญะ กำหนดที่ไหน

กำหนดที่ลิ้นปี่

บางทีไปสอนไม่เหมือนกันเสียแล้ว หลับหูหลับตาว่าส่งเดชไป

จะถูกจุดได้อย่างไร กดเครื่องคอมพิวเตอร์ไม่ถูก

กดไม่ถูกจุด แล้วมันจะออกมาอย่างที่เราต้องการไม่ได้ นี้สำคัญ

ผู้ปฏิบัติเน้นในข้อนี้ให้มากต้องกดที่ลิ้นปี่

แต่อรรถาธิบายอย่างไรนั้น จะไม่อธิบายในที่นี้

ขอให้ท่านโง่ไว้ก่อน อย่าไปฉลาด

ตอนปฏิบัติเดี๋ยวจะคิดเอาเอง

เกิดขึ้นมาเดี๋ยวท่านจะได้ของปลอมไปนะ

จะได้ของไม่จริงไปอย่างนี้

กำหนดที่เลยเป็นอดีตแล้ว ต้องกำหนดอยู่อย่างเดียวคือ

รู้หนอ ไว้ก่อน

รู้ว่าเรื่องอะไรก็ยังบอกไม่ได้ ทำไมจะรู้จริง

ทุกสิ่งต้องกำหนดทั้งนั้น

ที่ลิ้นปี่ หายใจยาว ๆ หายใจอย่างไร

ต้องตั้งสติไว้ที่ลิ้นปี่ ดูดลมหายใจจากจมูกถึงสะดือ

แล้วก็ตั้งสติที่ลิ้นปี่ หายใจยาว ๆ รู้หนอ ๆ

เพราะมันเลยไปแล้วเป็น อดีต กำหนดปัจจุบันไม่ได้

ต้องกำหนดตัวรู้ อย่างนี้เป็นต้น

รับรองได้ผลแน่

ข้อที่ ๔ ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

ธรรมในธรรม

หมายความว่า เรามีสติปัญญาจะรู้แยกจิตของเราว่า

คิดเป็นกุศลหรืออกุศล ถูกต้องหรือไม่ถูกต้อง

จะตัดสินอยู่ที่ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน ในข้อที่ ๔ นี้

ข้าพเจ้าทำงานนี้ไปเป็นกุศลหรืออกุศล

เดี๋ยวจะรู้ตัวตนขึ้นมาทันทีที่มีปัญญา

เรียกว่า ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

อาตมาหมายความถึงปฏิบัติการ ไม่ใช่วิชาการ

วิชาการจะไม่อธิบายอย่างนี้

เป็นการปฏิบัติการในธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

ธรรมในธรรม ทำนอกทำใน “ธรรม” กับ “ทำ” มันต่างกัน

ทำไปแล้วเป็นกุศลหรืออกุศล ทั้งทางโลกทางธรรม

มันอยู่ร่วมกันนี่

ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

เรียกว่าทำนอก ทำใน ทำจิต ทำใจ ทำอารมณ์

แสดงออกเป็นกุศลบ้าง อกุศลบ้าง

ส่วนใหญ่เราจะเข้าข้างตัวเอง

เลยคิดว่าตัวเองน่ะคิดถูก ทำถูกแล้ว

ถ้าเรามานั่งเจริญกรรมฐานแก้ไขปัญหา กำหนดรู้หนอ ๆ

คือ ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน เพราะเรายังไม่รู้จริง

รู้หนอ หายใจยาว ๆ รู้หนอ ๆๆ เดี๋ยวรู้เลย

ว่าที่เราทำพลาดผิดเป็นอกุศล ไม่ใช่กุศลมันเป็นอกุศลกรรม

จากการกระทำทางกาย วาจา ใจ

ก็ถ้าแสดงออกเป็นอกุศล

นี่ธรรมานุปัสสนาเชิงปฏิบัติการ ไม่ใช่วิชาการนะ

บางคนบอกหลวงพ่อวัดอัมพวันอธิบายผิดแล้ว

ใช่ มันผิดหลักวิชาการ แต่มันถูกปฏิบัติการ

มันจะรู้ตัวเลยว่า เราทำไปนั่นเป็นกุศล

ผลงานส่งผลคือเป็นบุญ เป็นความสุข

สิ่งนี้ที่ข้าพเจ้าทำเป็นอกุศลกรรม ทำแล้วเกิดความทุกข์

นี่ง่าย ๆ ทางเชิงปฏิบัติการ วิชาการ เขาอธิบายละเอียดกว่านี้

ถ้ามีกิจกรรมทำได้ไม่ยากเลย อยู่ตรงนี้เอง

รู้หนอ! อ๋อ รู้แล้วไปโกรธมันทำไม ไปโกรธรูปนาม

หรือไปโกรธใคร ตัวโกรธอยู่ที่คนโน้นทำให้เราโกรธหรือ

ตัวโกรธไม่ใช่อยู่ที่คนโน้น

อยู่ที่เรา อยู่ที่ไหน อยู่ที่ใจ

อยู่ที่จิตเก็บความโกรธเข้าไว้

ท่านจะมีแต่ความเป็นโทษ มีแต่ความเศร้าหมองใจ

ตลอดเวลา ท่านจะไม่เป็นผู้มีปัญญา เป็นผู้แก้ปัญหาไม่ได้เลย

ก็สร้างปัญหาด้วยโทสะ สร้างปัญหาด้วยผูกเวร

สร้างปัญหาด้วยผูกพยาบาท

น้อยไป! ดูถูกเรา นี่ท่านจะต้องสร้างปัญหาแน่อย่างนี้เป็นต้น

การปฏิบัติเป็นการแก้ปัญหา ไม่ใช่สร้างปัญหาเหมือนอย่างที่ท่านเข้าใจ

และมีปัญญาเห็นอารมณ์เรา ดูอารมณ์จิตของเรา

ดูจิตใจของเราต่างหาก อย่างนี้เป็นต้นสำคัญมาก

บางคนไปสอนกันไม่ถูก โกรธหนอ ๆๆ เอาจิตตั้งตรงไหน

เอาสติไว้ตรงไหน ไปกดไม่ถูก กดเครื่องคอมพิวเตอร์ผิด

มันก็เลยออกมาแบบอย่างนั้นเอง

จะวางจิตไว้ตรงไหน ก็ไม่รู้

นี่สำคัญนะ

เห็นหนอ อย่าลืมนะ ส่งกระแสจิตไว้ที่หน้าผาก

ไม่ใช่หลับตาว่ากันส่ง ถ้าท่านทำดังที่อาตมาแนะแนว

รับรองได้ผลทุกคน

เห็นหนอ ก็ต้องส่งกระแสจิตจากหน้าผากออกไป

เพราะว่าเราจะสังเกตตัวเองได้ทุกคน

ความรู้สึกจะมารวมที่หน้าผากหมด

ภาษาจีนเรียกว่า โหวงเฮ้ง

มันจะมีแสงที่หน้าผากนะ ตอนนี้ไม่อรรถาธิบาย

จิตท่านสูงท่านจะเห็นเองว่า ดูหน้าคน ดูตรงไหน

อย่าลืม

ที่อาตมาพูดหลายครั้ง ยังไม่มีใครตีปัญหาได้เลย

อุณาโลมา....มันเป็นการส่งกระแสจิตได้ดีมาก

ในจุดศูนย์สมาธิ นี่แหละจะเกิดปัญญาได้

สำหรับตัวตนบุคคลปฏิบัติ ไม่ใช่มานั่งเห็นนิมิต

ถามกันไม่พักเลย

หลวงพ่อคะ ฉันมีนิมิตอย่างนี้ ฝันว่าอย่างนี้จะได้แก่อะไร

ไม่ต้องมาถามแล้ว ฝันปลอมก็มี

จิตอุปาทานยึดมั่นก็ฝันได้

ถ้าจิตท่านโกรธ ผูกพยาบาทเก่ง จะฝันร้าย

จะฝันหนีโจร เป็นนิมิตที่เลวร้าย เพราะจิตมันไม่ดี

ถ้าสติดี มีปัญญาดี จะฝันเรื่องจริงได้ ฝันแล้วเป็นเรื่องจริง

ถ้าจิตเก๊ ก็ฝันเก๊ ๆ จิตปลอมก็ฝันปลอมออกมา

อาจารย์สอบอารมณ์บางคนชอบถามว่า

“เห็นอะไรหรือยัง เห็นโน่นเห็นนี่ไหม”

ไม่ต้องไปถามเขาอย่างนั้นนะ

ถามว่ากำหนดหรือเปล่า เวทนาเกิดขึ้นกำหนดอย่างไร

ต้องถามอย่างนี้จะถูกต้องมากกว่า ไม่ต้องถามเห็นอะไร

ไปแนะแนวเขาทำไมอย่างนั้น มีความหมายในการปฏิบัติมาก

วิธีสู้เวทนา

ที่หอประชุม วัดอัมพวัน ๒๘ ส.ค. ๒๕๒๙

(พระครูภาวนาวิสุทธิ์)

อาตมาอาพาธวันนี้ไม่สบายมาก เมื่อวานนี้ไปบรรยายที่

ค่ายจิระประวัตินครสวรรค์ กำลังมีเวทนามาก หมอเขาไม่ให้

ไปหรอก

โยม กำหนดเสียให้ได้ ปวดหนอ ปวดหนอ

เอาเวทนาฝากไว้ก่อน ฝากไว้กับเสาก็ได้นะ

แล้วก็ไปได้ไม่เป็นไรหรอก เอาเวทนาฝากเป็นหรือยัง

ปวดหนอ ปวดหนอเนี่ย

ฝากไว้แล้วก็ไป ทำเป็นไม่รู้ไม่ชี้ ทำเป็นไม่ป่วย

แยกเวทนาออกเป็น สัดส่วนแล้วก็ฝากไว้ซะทำนองนี้

คงจะได้นะ

ปวดหนอ ปวดหนอ หายปวดไหม ตั้งแต่มานั่งที่นี่....

(ปวดหนอ แต่ ไม่หายหนอ เจ้าค่ะ)

ยิ่งปวดหนักใช่ไหม

ยิ่งหนักยิ่งกำหนดหนักเข้าไป ตายก็ให้ตายต้องอย่างนั้น

เดี๋ยวปวดหนอ ปวดหนอ โอไม่หาย เลิกหนอ เลิกหนอ อย่าง

นั้นไหม...

(ยังไม่ถึงขั้นเจ้าค่ะ)

ยังไม่ถึงขั้นเลิกหนอหรือ งั้นก็ไปได้ซี ไปได้...

(เปลี่ยนหนอเจ้าค่ะ)

อ๋อ เปลี่ยนหนอ เออมีเปลี่ยนหนอเหมือนกัน

เดี๋ยวปวดหนอ ปวดหนอ โอ๊ยทนไม่ไหวแล้วหนอ

เปลี่ยน...หนอ เปลี่ยน...หนอ

เปลี่ยน...หนอ งั้นเหรอ เอ้าก็พอไป

พอไปได้ แต่อย่าเปลี่ยนบ่อยนักนะ

เดี๋ยวจะเคย ใหม่ ๆ นี้ได ้ แต่หนักเข้าอย่าเปลี่ยนบ่อยนักนะ เดี๋ยวเคยชิน

เปลี่ยนดี ทีแรกก็เปลี่ยน ๆ ไปก่อน พอ

หนักเข้าตายให้ตายไม่ต้องเปลี่ยน

ทีแรกเปลี่ยนได้ เพราะเราไม่เคยนะ โยมนะ

อุปาทาน นี่เป็นสมถะก่อน

ปวดหนอนี่เป็นสมถะ ไม่ใช่วิปัสสนาจำไว้ให้ได้ ปวดหนอนี่ยึดบัญญัติเป็นอารมณ์

เพราะว่ามี รูป มันจึงมีเวทนา

วัตถุคือรูปนี่เกิดสัมผัส เกิดสังขารปรุงแต่ง

มันจึงปวด ปวดแล้วกำหนด ปวดหนอ ปวดหนอ ยิ่งปวดหนัก

ถ้าเราไม่กำหนดเลยก็ไม่ปวดหรอก แต่

วิธีปฏิบัติต้องกำหนดจะได้รู้ว่าเวทนามันเป็นอย่างไร

นี่ตัวธรรมะอยู่ที่นี่ ตัวธรรมะอยู่ที่ทุกข์ ถ้าไม่ทุกข์จะไม่รู้

อริยสัจ ๔ เอ้าลองดูซิ

ถ้าปฏิบัติเกิดเวทนา-แล้วเลิก

โยมจะไม่รู้จักอริยสัจ ๔ รู้แต่ทุกข์ข้างนอก

ทุกข์ประจำไม่รู้เลยนะ รู้แต่ทุกข์จรนะ จำไว้

จะไม่รู้อริยสัจ ๔ ในภายใน

โยมจะรู้อริยสัจ ๔ ภายนอก รู้แต่ทุกข์จรเข้ามาเท่านั้นเอง

ทุกข์ประจำนี่สำคัญเอาก่อน

ปวดหนอ ปวดหนอ นี่ทุกข์ประจำ

ทุกข์ประจำเลยต้องให้เห็นธรรมะ

ว่า ปวดหนอ ปวดหนอ โอ๊ยจะตายเลย

บางคนนั่งไปทำไปเหลืออีก ๑๕ นาทีจะหนึ่งชั่วโมง

หรืออีก ๕ นาทีจะถึง ๓๐ นาทีที่ตั้งใจไว้

จะตายเลยทุกครั้ง ทุกคนเป็นอย่างนี้แหละ

ถ้านั่ง ๑ ชั่วโมงจำไว้

เหลืออีก ๑๐ นาทีจะแย่ เราไม่ต้องดูนาฬิกา

พอมันจะแย่ เวทนามาเราจะทายได้เลยว่าอีก ๑๐ นาทีถึงชั่วโมง

ไม่เกินแน่นอน อย่างต่ำก็ ๑๕ นาทีถึงชั่วโมงแน่

ลองดูเลยจะตายเลย

เอ้าตายให้ตาย ตายให้ตาย ปวดหนอ ปวดหนอ

โอ้โฮมันทุกข์อย่างนี้เลย พิโธ่เอ๋ยกระดูกจะแตกแล้ว

แล้วที่ก้นทั้งสองนี่ร้อนฉี่เลย เหมือนหนามมาทางก้น

โอ้โฮมันปวดอย่างนี้เองหนอ

ปวดหนอ ปวดหนอ กำหนดไป เป็นไรเป็นกัน

พอใกล้เหลือเวลาอีก ๕ นาทีถึง ๑ ชั่วโมงที่ตั้งสัจจะไว้

จะตายเลยนะลองดู ลองดู ต้องทนฝืนใจ

ธรรมะต้องฝืนใจ

มิฉะนั้นถาดของแม่นุชนาฎสุชาดาลอยเหนือน้ำทำไม

พระพุทธเจ้าท่านก็ยังไม่รู้นะ ว่านี่เราฝึกมาจาก

อาฬารดาบส อุทกดาบส ก็ยังไม่สำเร็จ

ได้แค่ฌานสมาบัติมาตั้งแต่อดีตชาติ

ท่านได้ฌานมาตั้งแต่เป็นพระเวสสันดรนะ

พระพุทธเจ้าของเรานี่ เจ้าชายสิทธัตถะได้ฌานมาตั้งแต่เป็น

พระเวสสันดรนะ ที่อยู่ในป่าหิมพานต์

จะไม่เล่าเรื่องพระเวสสันดรหรอกเดี๋ยววันนี้ไม่จบรายการ

ได้สำเร็จฌานมา พอเป็นกุมารก็ลอยขึ้นไปบนต้นหว้า

เห็นไหมล่ะ สำเร็จมาตั้งแต่ชาติก่อนแล้ว

แต่ยังไม่สำเร็จว่าดับทุกข์ได้อย่างไร

ไม่อยากจะมาเวียนว่ายตายเกิดในวัฏสงสาร ทำอย่างไร

เพราะยังไม่พบ ยังไม่พบทำอย่างไร เลยทีนี้ก็ทนทุกข์ทรมาน

ทุกขกิริยา ๖ ปี

แล้วทำให้เกิดเทพสังหรณ์ ทำให้ปัญจวัคคีย์หนีไปหมด

ถ้าไม่หนีไปไม่สำเร็จจำไว้

อยู่เป็นกลุ่มมาก ๆ ไม่สำเร็จ

ทำให้เกิดพิณ ๓ สายขึ้นมา ตึงจัด- หย่อนจัด-มัชฌิมาปฏิปทา

ปานกลาง ในธรรมจักรนั้นเอง พระพุทธเจ้าคิดได้

กลับมาฉันอาหาร ทำให้ปัญจวัคคีย์ทั้งห้า

คิดว่าเจ้าชายสิทธัตถะมักมาก...หนีเลย

ดีแล้วอยากจะให้หนีไปตั้งนานแล้ว

เลยพระองค์ก็อยู่องค์เดียว

ก็เสวยพระกระยาหารของแม่นุชนาฎสุชาดา

แม่นุชนาฎสุชาดาเมื่อสมัยก่อนยังไม่มีพระพุทธเจ้า

ก็ต้องไปถือเทวดา ต้องไปไหว้ต้นหมากรากไม้กัน

เหมือนบางคนที่ยังไหว้อยู่จนบัดนี้ ยังถือมาอยู่ ๒,๐๐๐ ปีกว่าแล้ว

ไปไหว้ต้นไม้ แล้วผ้าสวย ๆ นะไปห่มต้นไม้กัน

เดี๋ยวนี้คนยากจนไม่ให้

แหม

ไปห่มต้นไม้ทำไมกัน “แก้บน” เขาบอก

ก็ดีอาตมาเห็นด้วย เอาเถอะไม่เป็นไรหรอกแล้วแต่อัธยาศัย

เลยก็นางสุขาดาก็เห็นเทวดา

บอกแหมมาบนบานศาลกล่าวทุกครั้ง ไม่เคยเจอ

เทวดาเลย

แหม เทวดาสวยมากเลยถวาย แหม เทวดาแน่เลย

ทุกครั้งกินไม่หมดต้องเอากลับบ้านทุกที

แหมวันนี้ฉันซะหมดถาดเลย

แล้วก็เจ้าชายสิทธัตถะจึงขออธิษฐานว่า

ธรรมะบทใดหนอ ที่จะสำเร็จมรรคผลสัมโพธิญาณ ในกาลต่อไปนี้

ขอให้ถาดนี้เป็นปริศนาออกมา ณ บัดนี้

ว่าแล้วก็ลอยถาดออกไปเลย วิ่งขึ้นเหนือน้ำทันทีมีที่ไหน

มีแต่ลอยล่องน้ำ นี่ขึ้นไปเลย ทำให้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เจ้าชายสิทธัตถะของเรานั้นนึกถึง

ต้องฝืนใจ ต้องฝืนใจ ถ้าไม่ฝืน ไม่สำเร็จ

คืนวันนั้นพระพุทธเจ้าก็อธิษฐานจิต ที่ศรีมหาโพธิ์

เอาหญ้ากุสะมาขัดเป็นบัลลังก์

“ข้าพเจ้ายอมตายเลยถ้าไม่สำเร็จมรรคผลสัมโพธิญาณ

ในค่ำคืนวันนี้ข้าพเจ้ายอมตาย”

ได้ธรรมะจากถาดที่ลอยขึ้นเหนือน้ำ ฝืนใจเลย

ตายให้ตาย-ตายให้ตาย-ตายให้ตาย สำเร็จเลย

เลือดเนื้อเหือดแห้งอย่างไรก็ตาม

ข้าพเจ้ายอมตายบนหญ้าสุกะ ณ บัดนี้ ใช่ไหม

เห็นด้วยไหม ต้องฝืนใจนะโยมนะ ต้องฝืนใจ

ไปวัดกระซิบบอกเบา ๆ ฟังเขาสอน

ชีวิตเราที่เกิดมาไม่ถาวร

อย่ามัวนอนหลงเล่นไม่เป็นการ

ไฟสามกอง กองเผาเราเสมอ

อย่าเลินเล่อควรทำกรรมฐาน

ไหน ๆ ชีวิตเราเกิดมาต้องตายทุกคน

ในเมื่อใกล้ตายญาติมิตรบอกให้คิดถึงอรหัง

รู้ได้ดีที่สุด คุณพระพุทธัง

เพราะกำลังเวทนาทุกข์กล้าเอย

นี่เราทำกรรมฐานนั้นเวทนามันสอนเรา

มันแยกออกไป

เวทนาแยกออกไปเป็นสัดส่วนนะ

ขันธ์ ๕ รูปนามเป็นอารมณ์

เวทนาแยกออกไป เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป

ปวดหนักเข้า หนักเข้าแตกเลย มันมีจุดแตกออกมานะโยมนะ

แล้วมันจะหายปวดทันที

อย่างนี้ทีแรกนี่ไม่หายหรอก จะนั่งกี่ชั่วโมง

ทำมากี่ครั้งมันก็ต้องมีหลัก ๔ ประการ

ไม่ใช่ว่าเราสำเร็จแล้วได้โสฬสญาณ

คำว่าสำเร็จวิปัสสนาไม่มี

ทำเรื่อย ๆ ไปเถอะ แต่เราจะไปพูดกับเขาทุกคนไม่ได้นะ

โอ๊ยดิฉันสำเร็จวิปัสสนา สำเร็จกรรมฐาน

เดี๋ยวเขาจะโต้เอานะ

บอกฉันเป็นนักปฏิบัติธรรมะ

แต่ยังไม่สำเร็จ เท่านี้ พูดเท่านี้

เราก็บอกฉันเป็นนักปฏิบัติธรรมะ

แต่ก็เพิ่งเริ่มต้น เราก็ต้องอ่อนน้อมถ่อมตนไปอย่างนี้

ทีนี้ใครจะทำถึงขั้นไหนก็ตาม

ต้องผ่านหลัก ๔ กาย เวทนา จิต ธรรม ทุกคน

ต้องมีเวทนาทุกคน แต่มีเวทนาแล้ว

เรากำหนดได้ ตั้งสติไว้ให้ได้ไม่เป็นอะไรเลย

และเวลาเจ็บระทวยป่วยไข้จะไม่เสียสติ จะไม่เสียสติเลยนะ

และเราทำวิปัสสนานี่มันมีเวทนาหนักยิ่งกว่าก่อนจะตาย

เวลาก่อนจะตายมันจะหนักเหลือเกิน

เราปวดมากก็กำหนดเข้าโยม

กำหนดหนอ ปวดหนอ ปวดหนอ ปวดหนอ ปวดไป

ตายให้ตายนี่เป็นสมถะ ยึดบัญญัติเป็นอารมณ์

ต้องจำไว้ก่อน

พอกำหนดไป กำหนดไป กำหนดไป แตกพับซ่า ซู่ ซ่า

หายไปเลย เบาตัวเลย พอเบาตัวนั่นแหละคือ

อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา นี่แหละอริยสัจ ๔

ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

แจ้งแก่ใจทันที นี่คือเวทนา

นั่นแหละอริยสัจ ๔ มาเลยทุกข์

หาที่มาได้แล้วคือ สมุทัย

นิโรธแจ้งแก่ใจของข้าพเจ้าแล้วซ่า เป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

นี่เป็นอริยสัจ ๔ นี่ต้องฝืนใจนะโยมนะ

ต้องฝืนใจกันหน่อย

ถ้าพอมีเวทนาเลิกเลย เวทนาเลิกเลย โยมจะไม่พบธรรมะในอริยสัจ ๔

รู้แต่ทุกข์จรข้างนอก คนมาด่ามาว่า ทุกข์อย่างโน้น

ทุกข์อย่างนี้ แต่ทุกข์ประจำไม่รู้นะ

เกิดแก่เจ็บตายนี่นะ

โยมเกิดเวทนา เกิดเสียอกเสียใจ ในตัวในข้างใน

ไม่รู้จริงนะ ต้องรู้ทุกข์ข้างใน นี่อริยสัจ ๔ มาแล้ว

พอเวทนามันหายไปนะโยมนะ

อนิจจังไม่เที่ยงเป็นทุกข์อย่างนี้แหละหนอ

มันไม่เที่ยง มันเป็นทุกข์ นี่แหละทุกขัง

ได้แก่ทุกข์ในอริยสัจ ๔ นะ

เป็นความจริงในอริยสัจ ๔ อนัตตา ปล่อยให้สูญไป

เกิดขึ้นตั้งอยู่ดับไป ไม่มีอะไรเหลืออยู่

ไม่มีรูปไม่มีนามแล้วก็หายไป

ตอนสุดท้ายนี้ คือนิพพานดับสนิท

ไม่ติดขึ้นมาเป็นเรื่องเล็กนะโยมนะ

หลวงพ่อวัดอัมพวันบอกให้ฝืนใจหน่อย ฝืนใจหน่อย

เพราะธรรมะต้องฝืนใจ ถึงจะเห็นธรรมะเหมือนถาดลอยขึ้น

เหนือน้ำนะโยมนะ

ท่านบอกให้ฝืนใจหน่อย

โอ๊ยวันนี้ก็เหนื่อยมากนะ ทำงานมา มาก็ฝืนใจไม่พอก็ได้

เอาไว้ฝืนใจพรุ่งนี้ ต่อไปก็ได้ ทั้ง ๒ อย่างให้ฝืนใจหน่อย

เมื่อก่อนอาตมานั่งอย่างนี้ไม่ได้ ที่คอหักไปไม่ปวดเลยเห็นไหม

คอหักไม่ปวดไม่เจ็บ สบายมากเพราะเรารู้เวทนา สบายมากเลย

และที่พูดเมื่อวันก่อนหายใจทางสะดือได้

พองหนอยุบหนอ หายใจได้นะ ถ้าใครไม่เชื่อลองบิดคอหักดู

ต้องหายใจได้

แต่ต้องฝึกเสียก่อนนะ เดี๋ยวไม่ฝึกแล้วคอหักตายเลย

ตายเลยนะ ต้องฝึกก่อน หายใจทางสะดือได้จริง ๆ

เข้านิโรธนี่หายใจทางเส้นโลหิต ถ่ายอากาศได้

ไม่งั้นอยู่ไม่ได้ อยู่ไม่ได้หรอก

อยู่ตามเส้นโลหิตนี่ อากาศถ่ายเทได้เลยนะ

ถ้าออกซิเจนคาร์บอนไดออกไซด์ทั้งหมด

ร่างกายสังขารเรานี่ทั้งหมดนะ

มันไม่ได้ถ่ายทางทวารหนักอย่างเดียวหรอก

เราเข้าใจว่าถ่ายออกช่องเดียว ไม่ใช่ช่องเดียว

มันทุกเส้นขุมขนเลยนะ ที่เราอยู่ได้ ทุกวันนี้น่ะ

ดูในสติปัฏฐาน ๔ ให้ครบจะพบอย่างแน่นอน

โยมขอให้ฝืนใจต่อไปนะจ๊ะ

ถ้ามันปวดเป็นตายร้ายดีอย่างไร กำหนดซะ

พอกำหนดแล้ววิปัสสนามาเลย

แตกพรึบ มันก็ซ่าไป เป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

นั่นแหละตัววิปัสสนา เห็นชัดขึ้นมาแล้ว

ขั้นแรกนี่ต้องสมถะก่อน เพราะฉะนั้นเขาถึงเรียกว่า

สมถกรรมฐาน

วิปัสสนากรรมฐานทางสายเอกสายเดียวเท่านั้น

ที่จะพ้นทุกข์ และพบกฎแห่งกรรม

ถ้ามโนมยิทธิ หรือเจริญอานาปานสติ

ไม่ได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ จะไม่พบกฎแห่งกรรม

และจะไม่สามารถจะรู้กรรมที่ตนทำไว้อย่างแน่นอน

สติตัวเดียวนี้มันถอยหลังได้ รู้ครั้งอดีตชาติที่ผ่านมาได้เลย

เพราะเราสงบแล้ว สตินี่สำคัญมาก

สัมปชัญญะรู้ตัวได้ถอยหลังไปได้เลย

แต่วิธีปฏิบัติต้อง ปัจจุบัน

ปัจจุบัน อดีต ไม่มารื้อฟื้น เรื่องของคนอื่นไม่คิด

กิจที่ชอบ...ทำ อนาคตอย่าจับมั่นคั้นให้มันตาย

จะผิดหวังเสียใจตลอดชีวิต

เอาปัจจุบัน ปัจจุบัน ปัจจุบัน

พอนั่งเข้าหน่อย เอ! ที่บ้านเป็นอย่างไร

อ๋อ เรื่องโน้นเป็นอย่างนี้ เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น

เขาไม่ให้กำหนดอย่างนั้น

เอาแต่ปัจจุบันที่เราจะมีเรื่องอะไรเกิดขึ้นมานี่

ก็สรุปได้ว่าสติตัวเดียวเท่านั้น

เป็นพฤติกรรมแสดงออกทางจิตใจของเรา

ถ้าเราไม่พอใจใคร

มันออกทางใจเราแล้วเป็น พฤติกรรม เป็นตัวธรรมะ

และทำให้ใจเราไม่สบายนะ แน่นอนที่สุด

แผ่เมตตาก็ไม่ออกด้วย หดหมดเลย

หมดอาลัยตายอยาก ซังกะตายไปวันหนึ่ง

ไม่เกิดประโยชน์ในชีวิตอย่างแน่นอน

กรรมดีและกรรมชั่วนั้น แม้เพียงคิดในใจก็ให้ผลได้

ความดีที่ทำไว้นั้น ตามหลักพระอภิธรรมท่านกล่าวไว้ว่า

สำคัญอยู่ที่ชวนะจิต ชวนะจิตดวงที่1 ให้ผลในชาตินี้ ชวนะจิตดวงที่7 ให้ผลในชาติที่2 ชวนจิตดวงที่ 2-3-4-5-6 ให้ผลในชาติที่ 3 เป็นต้นไปจนกว่าจะถึงพระนิพพาน จึงเป็นอันได้ความว่า ความดีและความชั่วที่ทำไว้นั้น จะมากหรือน้อยก็ตาม สามารถจะให้ผลแก่ผู้ทำได้ ทั้งนี้สุดแท้แต่กาลเวลา ท่านอุปมาไว้ว่า เหมือนกันกับหมาไล่เนื้อทันเมื่อใดกัดเมื่อนั้น กรรมก็ฉันนั้นเหมือนกัน ตามทันเมื่อใด ให้ผลเมื่อนั้น

กรรมดีและกรรมชั่วนั้น แม้เพียงคิดในใจก็ให้ผลได้

ตัวอย่างครั้งพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงบำเพ็ญอาสมิสทาน มีอำมาตย์อยู่ 2 คน คนหนึ่งชื่อชุณหะ คนหนึ่งชื่อกาละ

ชุณหะอำมาตย์คิดว่า พระเจ้าแผ่นดินท่านมีบุญมาก ทรงบำเพ็ญทานอย่างมากมาย เราอนุโมทนาก็จะได้บุญ จึงนึกอนุโมทนาอยู่ในใจ

ส่วนกาละอำมาตย์ คิดว่าพระเจ้าแผ่นดินองค์นี้ฉิบหายใหญ่แล้ว มีสมบัติอะไรก็นำมาทำทานหมด สมณะเหล่านี้ฉันแล้วก็นอน

วันนั้น พระพุทธเจ้าไม่ทรงอนุโมทนามากเลย แล้วเสด็จเข้าไปยังพระคันธกุฎี พระเจ้าปเสนทิโกศลสงสัยว่า ทานของตนจะไม่สมบูรณ์เหมือนประชาชนทำถวาย จึงติดตามเข้าไปทูลถามพร้อมทั้งบริวาร

พระพุทธองค์ตรัสว่า เพราะบริษัทของมหาบพิตรมีใจไม่บริสุทธิ์

เมื่อทราบแล้ว จึงถามอำมาตย์ทั้ง 2 คนต่อหน้าพระพุทธองค์ อำมาตย์ 2 คนต้องยอมรับสารภาพว่าเป็นความจริง

ชุณหะอำมาตย์คิดอนุโมทนาทาน ได้รับแต่งตั้งให้เป็นพระเจ้าแผ่นดิน 7 วัน ส่วนกาละอำมาตย์ ไม่พอใจในการทำของพระเจ้าแผ่นดิน ซ้ำยังนินทาเสียอีก

ดังนั้น จึงถูกเนรเทศออกหนีจากพระนคร

ผลของกรรมดีในชาติหน้านั้น มีมาก

จะยกมาเป็นพอเป็นตัวอย่าง คือ ผลทาน ผลศีล ผลภาวนา

ผลทานนั้น เช่น เรื่องนางราชเทวธิดา

ใจความย่อว่า

หญิงนางหนึ่งรักษาไร่ข้าวสาลี เด็ดรวงข้าวสาลีทำข้าวตอกอยู่ ขณะนั้นพระมหากัสสปะ ครองจีวรถือบาตร ได้ยินอยู่ใกล้ไร่ข้าวสาลี พอนางเห็นก็มีใจเลื่อมใส เกิดปีติทั้ง5 ถือข้าวตอกไปโดยเร็ว เกลี่ยลงในบาตรของพระเถระแล้วไหว้ด้วยเบญจางคประดิษฐ์ ได้ทำความปรารถนาว่า ขอดิฉันพึงเป็นผู้มีส่วนแห่งธรรมที่ท่านเห็นแล้ว พระเถระได้กระทำอนุโมทนาว่า

“เอวํโหตุ ขอความปรารถนาอย่างนั้น จงสำเร็จ”

ฝ่ายนางไหว้พระเถระแล้ว พลางนึกถึงทานที่ตนถวายแล้วกลับไป งูพิษตัวหนึ่งเลื้อยออกมาจากรูกัดนางให้ล้มลง ณ ที่นั้นเอง นางมีจิตเลื่อมใสตายไปในขณะนั้น ได้ไปบังเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ผลศีลนั้น เช่น อุบาสิกานางหนึ่ง อยู่ในเมืองสาวัตถี มีศรัทธา ได้รักษาศีล5 บริสุทธิ์ดี เมื่อแตกตายทำลายขันธ์ ได้ไปบังเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

นอกจากนี้ ยังมีอุบาสกคนหนึ่ง อยู่ในเมืองราชคฤห์ เป็นคนมีศรัทธาเลื่อมใสในพระรัตนตรัย ได้ตั้งอยู่ในศีล5 เป็นนิตย์ ในวันอุโบสถ ได้สมาทานศีล8 และได้ถวายทาน ถวายน้ำอัฏฐบานแก่พระภิกษุสงฆ์ ฟังธรรมเสมอมามิได้ขาด ครั้นแตกตายทำลายขันธ์ ได้ไปบังเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ผลภาวนานั้น เช่น ภิกษุรูปหนึ่ง ท่านเจริญกรรมฐานเป็นนิตย์ แต่จิตของท่านยังไม่ได้บรรลุมรรคผลนิพพาน

วันหนึ่งท่านเกิดโรคลมขึ้นมาอย่างแรง แล้วมรณภาพไปในปัจจุบันนั่นเอง

ท่านได้ไปบังเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ระลึกได้จึงรีบลงมาเฝ้าพระพุทธเจ้าขอฟังธรรม พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมให้ฟัง ตั้งใจปฏิบัติตาม ได้สำเร็จเป็นพระโสดาบัน แล้วกลับไปอยู่ในวิมานชั้นดาวดึงส์ตามเดิม